Mag een concurrent mijn product namaken als ik geen geldig merk heb?

In het Belgische recht is het kopiëren van een productontwerp in principe toegestaan onder het stelsel van vrije mededinging, tenzij er sprake is van een specifiek intellectueel eigendomsrecht zoals een merk of model. Zonder dergelijke bescherming is een “slaafse kopie” enkel onrechtmatig als er sprake is van bijkomende omstandigheden, zoals het opzettelijk stichten van verwarring bij de consument over de herkomst van het product. Een arrest van het hof van beroep te Gent van 13 oktober 2025 verduidelijkt waar de grens ligt tussen toegestane imitatie en verboden misleiding.

De feiten: een strijd om de geel-zwarte borstel

De zaak draait om een conflict tussen twee bedrijven in de schoonmaaksector: DECOF en BOBRUSH. DECOF commercialiseert het ‘Safe Brush’-gamma, een reeks borstels die gekenmerkt wordt door een specifieke geel-zwarte kleurencombinatie.

BOBRUSH, een voormalig distributeur van DECOF, bracht later haar eigen ‘Brosser’-gamma op de markt.

Dit nieuwe gamma vertoonde treffende gelijkenissen met de borstels van DECOF, niet alleen qua kleuren, maar ook qua vorm en presentatie in de winkel. DECOF pikte dit niet en trok naar de rechter wegens oneerlijke marktpraktijken. De kernvraag was of BOBRUSH deze borstels mocht verkopen en of haar communicatie naar klanten toe door de beugel kon.

De beslissing van het hof: nabootsing is geen inbreuk

Het hof van beroep te Gent stelde vast dat de geel-zwarte kleurencombinatie op borstelharen als “banaal” moet worden beschouwd. Omdat deze kleuren vaak verwijzen naar veiligheid of gevaar, ziet de gemiddelde consument ze eerder als een decoratief of functioneel kenmerk dan als een verwijzing naar een specifiek merk. Bovendien bleken ook andere spelers op de markt gelijkaardige kleuren te gebruiken.

De belangrijkste conclusies van het hof waren:

• Geen monopolie op kleuren: Zonder een geldig ingeschreven merk kan men de kleurencombinatie “geel-zwart” niet claimen voor borstels.
• Recht op kopie: Het louter nabootsen van een product dat niet door intellectuele eigendomsrechten is beschermd, is in beginsel toegelaten.
• Misleidende communicatie: Het hof oordeelde echter dat BOBRUSH wél in de fout ging door in haar marketing te beweren dat haar ‘Brosser’-gamma de “bestaande reeks vervangt”. Hierdoor werd de indruk gewekt dat het ‘Safe Brush’-gamma van DECOF niet meer bestond en dat BOBRUSH de officiële opvolger was, wat onwaar was.

BOBRUSH werd veroordeeld tot het staken van deze misleidende communicatie en moet de beslissing publiceren op haar website en sociale mediakanalen. Een algemeen verbod op de verkoop van de borstels zelf kwam er echter niet.

Juridische analyse en duiding

Dit arrest illustreert een controversieel principe in het Belgische economisch recht: de negatieve reflexwerking van het merkenrecht (vervat in artikel 2.19 BVIE). Dit houdt in dat wie geen merkbescherming geniet voor een teken (zoals een kleurcombinatie), niet via de achterpoort van de “oneerlijke marktpraktijken” alsnog een soortgelijke exclusiviteit kan afdwingen. Nochtans is er andere rechtspraak die hier anders over oordeelt.

Interessant is dat het hof de lat voor parasitaire mededinging (of aanhaking) zeer hoog legt. Zelfs als een bedrijf aanzienlijk investeert in een bepaald “look and feel” en een concurrent daar zonder eigen creatieve inspanning op voortbouwt, is dat op zich nog niet onrechtmatig. Volgens de rechtspraak van het Hof van Cassatie is het behalen van voordeel uit de inspanningen van een ander inherent aan vrije concurrentie. Er moeten “begeleidende omstandigheden” zijn die indruisen tegen de eerlijke handelsgebruiken, zoals bedrog of de schending van bedrijfsgeheimen, om tot een veroordeling te komen.

In deze zaak bevestigt het hof dat het woordmerk (“Brosser” vs. “Safe Brush”) en de logo’s voldoende verschillend waren. De consument kijkt in de eerste plaats naar de merknaam om de herkomst te bepalen. De identieke presentatiewijze in winkelrekken werd niet als verwarringstichtend beschouwd, omdat de wijze van uitstallen (grote borstels onderaan, kleine bovenaan) een banale sectorpraktijk is.

Wat dit concreet betekent voor uw onderneming

Deze uitspraak heeft belangrijke strategische gevolgen voor zowel productontwikkelaars als uitdagers op de markt:

• Voor de ontwerper: Vertrouw nooit enkel op het “unieke karakter” van uw gamma. Indien u een specifieke kleurencombinatie of vorm wilt beschermen, is een tijdige registratie als Benelux-merk of tekening/model essentieel. Zonder registratie staat u juridisch zwak tegenover copycats, tenzij zij onwaarheden verspreiden over uw bedrijf.
• Voor de concurrent: Het is toegestaan om inspiratie te putten uit succesvolle producten op de markt (binnen de grenzen van het octrooi- en auteursrecht). Let echter op met uw commerciële communicatie. Gebruik nooit termen die suggereren dat u een andere partij “vervangt” of dat u de “nieuwe versie” bent van hun product als dat contractueel niet is vastgelegd.
• Voor de distributeur: Ex-distributeurs die een eigen huismerk lanceren, moeten kristalhelder communiceren. U mag aankondigen dat u een nieuw eigen merk voert, maar u mag niet de indruk wekken dat het merk van uw voormalige partner is opgehouden te bestaan.

FAQ: Veelgestelde vragen

Is het namaken van een product altijd een inbreuk in België?
Nee. Het nabootsen van een product van een concurrent is in beginsel toegelaten op basis van de vrije mededinging. Het wordt pas onrechtmatig als u inbreuk maakt op intellectuele eigendomsrechten (zoals een geregistreerd merk of model) of als u de kopie op de markt brengt met oneerlijke praktijken, bijvoorbeeld door verwarring te zaaien over de herkomst.

Kan ik een kleurencombinatie beschermen als merk?
Dat kan, maar de drempel ligt zeer hoog. De kleurencombinatie moet “onderscheidend vermogen” hebben verkregen, wat betekent dat het publiek de kleuren onmiddellijk linkt aan uw bedrijf en niet aan de functie van het product. Voor banale combinaties of kleuren met een functionele betekenis (zoals geel-zwart voor veiligheid) is dit nagenoeg onmogelijk.

Mag ik zeggen dat mijn nieuwe product de oude merken in mijn gamma vervangt?
U moet hier erg voorzichtig mee zijn. U mag intern of naar klanten communiceren dat u een merk niet langer verdeelt en dit in úw eigen aanbod hebt vervangen door een huismerk. U mag echter niet de misleidende indruk wekken dat het oorspronkelijke product helemaal niet meer bestaat of dat uw product de officiële opvolger is van dat andere merk.

Conclusie

De grens tussen eerlijke concurrentie en misleidende praktijken is dun. Terwijl het kopiëren van een ontwerp in België vaak ongestraft kan blijven bij gebrek aan intellectuele eigendomsrechten, straft de rechter misleidende communicatie die de marktpositie van een concurrent ondermijnt streng af.