Artificiële intelligentie (AI): het juridisch kader in België

Stand van het recht op 26 oktober 2026

Artificiële intelligentie wordt in België geregeld door de Europese AI-verordening (AI Act), die sinds 1 augustus 2024 rechtstreeks geldt en de regels bepaalt voor wie AI-systemen ontwikkelt, verkoopt of gebruikt. Daarnaast blijven de algemene regels gelden: het aansprakelijkheidsrecht van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, de Algemene Verordening Gegevensbescherming, het auteursrecht en het arbeidsrecht. Een eigen Belgische AI-wet bestaat niet, en de Belgische toezichthouder is in het najaar van 2026 nog niet wettelijk aangewezen. Deze pagina geeft het overzicht; de AI Act zelf, het auteursrecht en de arbeidsrelatie hebben elk een eigen pagina.

1. Rechtsbronnen

De kern van het AI-recht is Europees. Verordening (EU) 2024/1689 van 13 juni 2024 tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie, kortweg de AI-verordening of AI Act, is als verordening rechtstreeks toepasselijk in België zonder omzettingswet. Zij trad in werking op 1 augustus 2024 en wordt gefaseerd van toepassing tot 2030. Op 27 juli 2026 werd zij gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744, de digitale omnibus inzake AI, die de hoogrisicoverplichtingen uitstelt en twee verboden toevoegt.

Rond de AI Act liggen andere Europese instrumenten die op AI-systemen toepasselijk zijn zodra de feiten dat meebrengen: de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) voor elke verwerking van persoonsgegevens, Richtlijn (EU) 2024/2853 over de aansprakelijkheid voor producten met gebreken, de NIS2-richtlijn en de Cyber Resilience Act voor cyberbeveiliging, de Machineverordening (van toepassing vanaf 20 januari 2027) voor AI in machines, de Platformwerkrichtlijn voor algoritmisch beheer van platformwerkers en de DSM-richtlijn voor de tekst- en datamining die AI-training mogelijk maakt. De verhouding tot de digitaledienstenverordening en de Data Act komt aan bod op onze pagina’s over de digitaledienstenverordening (DSA) en de Data Act.

In het Belgische recht draagt geen enkele wet het woord “artificiële intelligentie” in haar opschrift. Wat wel geldt, is de algemene wetgeving waarin AI-toepassingen vallen: het Burgerlijk Wetboek (BW) voor de aansprakelijkheid, het Wetboek van economisch recht (WER) voor het auteursrecht, de octrooien en de marktpraktijken, de wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens, de wet van 26 april 2024 die NIS2 omzet, de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers en de wet van 10 mei 2007 ter bestrijding van bepaalde vormen van discriminatie.

Daarboven ligt een beleidskader zonder bindende kracht. De federale overheid keurde in 2022 het nationaal convergentieplan voor de ontwikkeling van artificiële intelligentie goed, en in 2025 ondertekenden de minister van Digitalisering en de voorzitters van de federale overheidsdiensten, de instellingen van openbaar nut en de openbare instellingen van sociale zekerheid een charter voor het verantwoord gebruik van AI in overheidsdiensten. De Vlaamse overheid publiceerde richtlijnen voor het gebruik van generatieve AI binnen haar eigen diensten. Zulke teksten binden burgers en ondernemingen niet, maar zij tonen hoe de overheid de wettelijke normen leest, en zij komen in een geschil als interpretatiebron terug.

2. Toepassingsgebied en begrippen

Een AI-systeem is volgens artikel 3, 1) van de AI Act een op een machine gebaseerd systeem dat is ontworpen om met verschillende niveaus van autonomie te werken, dat na het inzetten ervan aanpassingsvermogen kan vertonen, en dat uit de ontvangen input afleidt hoe het output moet genereren, zoals voorspellingen, inhoud, aanbevelingen of beslissingen die fysieke of virtuele omgevingen kunnen beïnvloeden. Die definitie is ruim, maar sluit klassieke software uit die enkel vooraf vastgelegde regels uitvoert: het scharnier is het “afleiden” van output uit input. Diezelfde definitie geldt in heel het Belgische recht, want geen enkele Belgische wet geeft een eigen omschrijving.

De AI Act verdeelt de rollen in de waardeketen. De aanbieder is wie een AI-systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen en het onder eigen naam in de handel brengt of in gebruik stelt (artikel 3, 3). De gebruiksverantwoordelijke is wie een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, behalve voor persoonlijke en niet-professionele doeleinden (artikel 3, 4). Een onderneming die een AI-tool bij een leverancier koopt en inzet voor haar personeelsbeheer, is dus gebruiksverantwoordelijke; wijzigt zij het systeem substantieel of brengt zij er haar eigen naam op aan, dan wordt zij zelf aanbieder (artikel 25). Daarnaast regelt de verordening de AI-modellen voor algemene doeleinden, de zogenaamde GPAI-modellen zoals de grote taalmodellen achter ChatGPT, Claude of Gemini, met eigen verplichtingen voor hun aanbieders (artikel 53).

De AI Act is een verordening van maximumharmonisatie voor de materie die zij regelt. De Belgische wetgever mag geen strengere of afwijkende productregels invoeren voor AI-systemen die onder de verordening vallen; hij blijft bevoegd voor wat erbuiten ligt, zoals de aansprakelijkheid, het strafrecht en de organisatie van het toezicht. Wat België nog wel en niet mag regelen, bespraken wij in de blog Mag België nog eigen AI-regels invoeren?

3. De AI Act in het kort

De AI Act deelt AI-systemen in naar risico. Verboden praktijken (artikel 5) mogen helemaal niet, hoogrisicosystemen (artikel 6 en bijlage III) moeten aan eisen inzake risicobeheer, datakwaliteit, documentatie, menselijk toezicht en cyberbeveiliging voldoen en een conformiteitsbeoordeling ondergaan, systemen met een beperkt risico dragen enkel transparantieverplichtingen (artikel 50), en al het overige is vrij. Sinds 2 februari 2025 gelden de verboden en de plicht om het personeel AI-geletterd te maken, sinds 2 augustus 2026 de transparantieregels en de meeste andere bepalingen; de hoogrisicoverplichtingen zijn door de digitale omnibus verschoven naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028. De volledige bespreking, met de verboden, de hoogrisico-eisen, de GPAI-regels, de transparantieverplichtingen, de tijdslijn en de sancties, staat op onze pagina over de AI Act.

4. Aansprakelijkheid voor schade door AI

Een specifiek aansprakelijkheidsregime voor AI bestaat niet, noch in België, noch in de Europese Unie. De Europese Commissie trok het voorstel van richtlijn over AI-aansprakelijkheid, dat de bewijslast voor slachtoffers wilde verlichten, in met haar werkprogramma 2025 van 11 februari 2025. Schade door een AI-systeem wordt dus beoordeeld onder het gemene recht, en dat biedt vier wegen.

De eerste weg is de foutaansprakelijkheid van artikel 6.5 BW: wie door zijn fout schade veroorzaakt, moet die vergoeden. Een onderneming die een AI-systeem onzorgvuldig inzet, bijvoorbeeld zonder de verificatie die de omstandigheden vereisen, begaat een fout, ook wanneer het systeem zelf niet gebrekkig is. De niet-naleving van de AI Act is geen aansprakelijkheidsgrond op zich, maar een rechter zal de schending van een wettelijke verplichting als fout aanmerken, en de verplichtingen van de AI Act worden zo de zorgvuldigheidsnorm waaraan de gebruiker wordt getoetst.

De tweede weg is de foutloze aansprakelijkheid van de bewaarder van een gebrekkige zaak (artikel 6.16 BW). Een zaak is gebrekkig wanneer zij niet de veiligheid biedt die men in de gegeven omstandigheden mag verwachten. Voor een lichamelijke zaak met ingebouwde AI, zoals een robot of een autonoom voertuig, is dit de voor de hand liggende grondslag. Of een zuiver softwarematig AI-systeem een “zaak” is in de zin van deze bepaling, is in de rechtsleer betwist en door de Belgische rechtspraak nog niet beslist.

De derde weg is de productaansprakelijkheid, sinds 1 januari 2025 opgenomen in de artikelen 6.41 en volgende BW, die de wet van 25 februari 1991 vervangen. De producent is foutloos aansprakelijk voor schade door een gebrek in zijn product. Hier zit een belangrijk voorbehoud: artikel 6.42 BW omschrijft het product als elk lichamelijk roerend goed, naast elektriciteit. Zelfstandige software en dus ook een AI-model vallen daar naar de letter niet onder, anders dan vaak wordt geschreven. Dat verandert met Richtlijn (EU) 2024/2853, die software en AI-systemen uitdrukkelijk als product aanmerkt, een vermoeden van gebrek en van oorzakelijk verband invoert wanneer de technische complexiteit het bewijs buitensporig moeilijk maakt, en de rechter toelaat de overlegging van bewijsmateriaal door de producent te bevelen. België moet die richtlijn omzetten tegen 9 december 2026; de nieuwe regels gelden voor producten die vanaf die datum in de handel worden gebracht. Tot dan blijft het slachtoffer van een zuiver softwarematig AI-systeem aangewezen op de fout- en de contractuele aansprakelijkheid.

De vierde weg is contractueel. Wie een dienst verleent met behulp van een gebrekkig hulpmiddel, en een AI-systeem is zo’n hulpmiddel, is tegenover zijn medecontractant toerekenbaar tekortgeschoten, behoudens overmacht (artikel 5.230 BW). Partijen mogen hun aansprakelijkheid contractueel beperken, binnen de grenzen van de artikelen 5.89 en volgende BW en, tegenover consumenten, binnen de lijst van onrechtmatige bedingen van het WER. Voor wie AI-diensten afneemt, is de verdeling van die aansprakelijkheid tussen leverancier en klant het belangrijkste onderdeel van het contract; de standaardvoorwaarden van de grote aanbieders leggen haar nagenoeg volledig bij de klant. Wat daarbij komt kijken, leest u in de blog Waarom een standaard SaaS-contract niet volstaat voor AI-leveranciers en in de blog Bestaan er contractmodelbepalingen voor de aankoop van AI?

Wie door een AI-systeem onrechtmatig in zijn persoonsgegevens wordt getroffen, beschikt bovendien over artikel 82 AVG, dat de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker verplicht tot vergoeding van materiële en immateriële schade.

5. AI en intellectuele eigendom

Het auteursrecht beschermt enkel werken die de eigen intellectuele schepping van een natuurlijke persoon zijn: artikel XI.170 WER wijst het auteursrecht toe aan de natuurlijke persoon die het werk heeft gecreëerd. Of door AI gegenereerde output beschermd is, hangt daarom af van de graad van menselijke tussenkomst; bij een eenvoudige prompt zonder verdere creatieve sturing blijft de output doorgaans onbeschermd. Aan de inputzijde bepalen de uitzonderingen voor tekst- en datamining (artikel XI.190, 20° en artikel XI.191/1, § 1, 7° WER) en het auteursrechtbeleid dat de AI Act aan aanbieders van GPAI-modellen oplegt (artikel 53, 1), c) of een model op beschermde werken mag worden getraind. Het geheel van die vragen, van de training over de output tot de inbreuk, met de rechtspraak van het Hof van Justitie en de recente Duitse uitspraken over LAION en Suno, staat op onze pagina over artificiële intelligentie en auteursrecht; het algemene kader op onze pagina over het intellectueel eigendomsrecht.

Voor octrooien is de regel eenvoudiger. De uitvinder moet een natuurlijke persoon zijn: artikel XI.16 WER vereist de vermelding van de uitvinder in de aanvraag, en artikel XI.9 WER vermoedt dat de aanvrager de uitvinder is. Het Europees Octrooibureau bevestigde in de DABUS-beslissingen J 8/20 en J 9/20 van 21 december 2021 dat een machine geen uitvinder kan zijn in de zin van het Europees Octrooiverdrag. Een uitvinding die met behulp van AI tot stand komt, blijft wel octrooieerbaar, op naam van de mens die ze heeft gedaan; zie de blog Kan een AI-systeem de uitvinder zijn van een octrooi?

6. AI en gegevensbescherming

Zodra een AI-systeem persoonsgegevens verwerkt, bij de training, bij het gebruik of in zijn output, geldt de AVG naast de AI Act. De Gegevensbeschermingsautoriteit benadrukt dat beide kaders elkaar aanvullen en samen moeten worden toegepast. De klassieke beginselen wegen bij AI zwaarder dan elders: de rechtmatigheidsgrond voor elke verwerkingsfase afzonderlijk, waarbij het scrapen van trainingsdata een eigen verwerking is die een eigen grondslag vereist; de minimale gegevensverwerking tegenover modellen die met zoveel mogelijk data worden gevoed; de transparantie tegenover de ondoorzichtigheid van het model; en de informatieplicht van artikel 14 AVG wanneer de gegevens niet bij de betrokkene zelf zijn verkregen.

Artikel 22 AVG blijft de regel die vandaag het vaakst tegen geautomatiseerde beslissingen wordt ingeroepen: wie onderworpen is aan een beslissing die uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berust en hem rechtsgevolgen of vergelijkbare aanzienlijke gevolgen oplevert, heeft recht op menselijke tussenkomst, op het uiten van zijn standpunt en op het aanvechten van de beslissing. Anders dan de hoogrisicoverplichtingen van de AI Act is die regel nu al volledig van kracht.

Een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (artikel 35 AVG) is vereist wanneer een verwerking met nieuwe technologie een hoog risico inhoudt, en dat is bij AI-systemen die over personen beslissen vrijwel altijd het geval. Voor hoogrisicosystemen komt daar de grondrechteneffectbeoordeling van artikel 27 AI Act bij voor overheden en bepaalde private gebruiksverantwoordelijken. Ook de output van een model kan persoonsgegevens bevatten, en een gehallucineerd feit over een bestaande persoon is dan een onjuist persoonsgegeven waarvan de betrokkene de rectificatie kan vragen. Het volledige kader staat op onze pagina over privacy en gegevensbescherming.

7. AI op de werkvloer

Het gebruik van AI in de arbeidsrelatie raakt drie regelstelsels tegelijk. De AI Act merkt AI-systemen voor de werving, de selectie, de evaluatie, de promotie en het ontslag van werknemers, en voor de toewijzing van taken op basis van gedrag of persoonskenmerken, aan als hoogrisico (bijlage III, 4), verbiedt emotieherkenning op de werkvloer (artikel 5, 1), f) en verplicht de werkgever om werknemers en hun vertegenwoordigers te informeren vóór hij een hoogrisicosysteem in gebruik neemt (artikel 26, 7). Het arbeidsrecht voegt daar de welzijnswet van 4 augustus 1996 aan toe, die de werkgever verplicht tot risicoanalyse ook voor nieuwe technologie, en de collectieve arbeidsovereenkomsten nr. 39 over de invoering van nieuwe technologieën, nr. 68 over camerabewaking en nr. 81 over de controle op elektronische onlinecommunicatiegegevens, die de werkgever tot overleg en informatie verplichten vóór hij AI-gestuurde controle invoert. De antidiscriminatiewetten van 10 mei 2007 gelden onverkort voor algoritmische beslissingen: een systeem dat door zijn trainingsdata vrouwen of oudere kandidaten benadeelt, levert indirecte discriminatie op waarvoor de werkgever aansprakelijk is, ook zonder opzet. De Platformwerkrichtlijn, die België tegen 2 december 2026 moet omzetten, voegt daar de eerste Europese regels over algoritmisch beheer aan toe. De uitwerking per fase van de arbeidsrelatie staat op onze pagina over artificiële intelligentie en de arbeidsrelatie; de plicht om het personeel AI-geletterd te maken, in de blog Hoe zorg ik ervoor dat mijn organisatie AI-geletterd wordt?

8. Cyberbeveiliging van AI-systemen

Hoogrisicosystemen moeten gedurende hun hele levensduur een passend niveau van cyberbeveiliging halen en bestand zijn tegen pogingen van derden om hun werking te manipuleren (artikel 15 AI Act). De verordening noemt de AI-specifieke aanvallen bij naam: datavergiftiging, waarbij de trainingsdata worden gemanipuleerd, en vijandige voorbeelden, waarbij de input zo wordt vervormd dat het model fout beslist. Die verplichting komt bovenop de algemene cyberwetgeving. Ondernemingen en overheden die onder NIS2 en de Belgische wet van 26 april 2024 vallen, moeten hun AI-systemen opnemen in hun risicobeheer en incidentmelding; financiële instellingen doen hetzelfde onder DORA. Een AI-systeem dat als product met digitale elementen op de markt komt, valt onder de Cyber Resilience Act, en de AI Act bepaalt dat de naleving van de essentiële eisen van die verordening geldt als naleving van haar eigen cyberbeveiligingseis.

9. Toezicht en handhaving in België

De AI Act verplicht elke lidstaat om ten minste één aanmeldende autoriteit en één markttoezichtautoriteit aan te wijzen (artikel 70). België heeft die aanwijzing in het najaar van 2026 nog niet in een wet gegoten. De FOD Economie, die de uitvoering coördineert, werkt aan een voorontwerp dat het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie (BIPT) als centrale markttoezichtautoriteit zou aanwijzen, naast sectorale toezichthouders; over het toezicht op de gewestelijke bevoegdheden zoals onderwijs en arbeidsbemiddeling bestaat nog geen akkoord tussen de federale overheid en de gewesten, zo berichtte VRT NWS op 2 augustus 2026. Intussen oefent de Gegevensbeschermingsautoriteit onrechtstreeks toezicht uit zodra persoonsgegevens in het spel zijn, en blijven de sectorale regulatoren bevoegd in hun domein. Voor GPAI-modellen is het AI-bureau van de Europese Commissie zelf de toezichthouder.

Het ontbreken van een Belgische toezichthouder schort de verplichtingen niet op. De verordening geldt, de burgerlijke rechter past haar toe in aansprakelijkheids- en contractgeschillen, en de stakingsrechter kan een schending ervan als oneerlijke marktpraktijk kwalificeren. De administratieve geldboeten zullen pas kunnen worden opgelegd zodra de Belgische wet de bevoegde autoriteit heeft aangewezen, maar hun maxima liggen in de verordening vast (artikel 99): tot 35 miljoen euro of 7 % van de wereldwijde jaaromzet voor verboden praktijken, tot 15 miljoen euro of 3 % voor de andere verplichtingen, en tot 7,5 miljoen euro of 1 % voor het verstrekken van onjuiste informatie aan de autoriteiten, telkens het hoogste bedrag voor ondernemingen.

10. AI in justitie en de advocatuur

AI-systemen die een rechterlijke instantie bijstaan bij het onderzoeken en uitleggen van feiten en recht zijn hoogrisico (bijlage III, 8). De beslissing zelf blijft bij de mens. Het Hof van Cassatie wijdde de openingsrede van het gerechtelijk jaar op 1 september 2026 volledig aan AI en justitie; onze lezing ervan staat in de blog Vervangt artificiële intelligentie straks de rechter en de advocaat?

Voor advocaten en partijen is de verantwoordelijkheid voor wat zij neerleggen onveranderd. Belgische rechters hebben al gesanctioneerd wie verzonnen rechtspraak uit een taalmodel in zijn conclusies overnam, van een terechtwijzing tot een geldboete wegens tergend en roekeloos geding; zie de blog Wat riskeert u wanneer verzonnen rechtspraak van AI in uw conclusies belandt? De Orde van Vlaamse Balies vaardigde richtlijnen uit over het gebruik van AI door advocaten, die het beroepsgeheim, de controleplicht en de informatie van de cliënt centraal stellen. Wie AI-tools inzet in een kantoor of een juridische dienst, toetst vooraf de verwerkingsvoorwaarden van de leverancier: welke data het model trainen, waar zij worden opgeslagen en wie er toegang toe heeft.

11. Actuele ontwikkelingen

Drie dossiers bepalen het komende jaar. Het eerste is de Belgische uitvoeringswet van de AI Act, met de aanwijzing van het BIPT en de verdeling van het toezicht tussen de federale overheid en de gewesten; zolang die wet er niet is, blijft de handhaving beperkt tot de burgerlijke rechter en de bestaande toezichthouders. Het tweede is de omzetting van Richtlijn (EU) 2024/2853 tegen 9 december 2026, die software en AI-systemen onder de productaansprakelijkheid brengt en de bewijslast voor slachtoffers verlicht. Het derde is de verdere vereenvoudiging via de digitale omnibus, waarvan het AI-luik al in Verordening (EU) 2026/1744 is gegoten en waarvan de luiken over gegevensbescherming en cyberbeveiliging nog in onderhandeling zijn. Daarnaast lopen de Europese praktijkcodes voor GPAI-modellen en voor AI-inhoud, en komt tegen 2 augustus 2027 in elke lidstaat een AI-testomgeving voor ondernemingen die hun systeem onder begeleiding van de toezichthouder willen ontwikkelen.

Verder lezen op ICT Rechtswijzer

Hoe onze advocaten u bijstaan

ICT Rechtswijzer is het kennisplatform van het departement intellectuele eigendom, IT-recht, AI-recht, gegevensbescherming en mediarecht van Everest Advocaten, onder leiding van mr. Joris Deene. Onze advocaten begeleiden ondernemingen en overheden bij de kwalificatie van hun AI-systemen onder de AI Act, de contracten met AI-leveranciers en de geschillen die uit het gebruik van AI voortvloeien.

Concreet bepalen wij in welke risicocategorie uw systeem valt en welke verplichtingen daar op welke datum uit volgen, wij onderhandelen en reviseren de licentie- en SaaS-contracten met uw leverancier, wij stellen uw interne AI-beleid en uw transparantieverklaringen op, wij voeren de gegevensbeschermingseffectbeoordeling en de grondrechteneffectbeoordeling uit, en wij vertegenwoordigen u in geschillen over aansprakelijkheid, auteursrecht of discriminatie door een AI-systeem.

Contact

Vragen? Advies nodig?
Neem contact op met Advocaat Joris Deene.

Telefoon: 09/280.20.68
E-mail: joris.deene@everest-law.be

Topics