Wie iets creëert, uitvindt of opbouwt, wil dat beschermen. Het intellectueel eigendomsrecht biedt daarvoor een reeks afzonderlijke rechten, elk met een eigen voorwerp, eigen ontstaansvoorwaarden en een eigen beschermingsduur. Een softwareontwikkelaar, een fabrikant en een merkhouder beroepen zich op verschillende regels, en vaak op meerdere tegelijk.
Deze pagina geeft een overzicht van de intellectuele eigendomsrechten die in België gelden. Per recht vindt u in enkele zinnen wat het beschermt, hoe het ontstaat en hoe lang het duurt, telkens met een verwijzing naar onze uitgewerkte pagina over dat recht. Onderaan behandelen we de handhaving: het bewijsbeslag, de stakingsvordering, de schadevergoeding en het optreden van de douane. Want een recht dat u niet kunt afdwingen, is weinig waard.
De intellectuele eigendomsrechten in één oogopslag
| Recht | Wat het beschermt | Hoe het ontstaat | Duur |
|---|---|---|---|
| Auteursrecht | Originele werken (tekst, muziek, beeld, film) | Automatisch bij creatie | 70 jaar na overlijden auteur |
| Naburige rechten | Uitvoeringen, opnamen, uitzendingen, perspublicaties | Automatisch | 2 tot 70 jaar, naargelang de categorie |
| Software | Oorspronkelijke computerprogramma’s en hun documentatie | Automatisch bij creatie | 70 jaar na overlijden maker |
| Databankenrecht | Inhoud van databanken met substantiële investering | Automatisch | 15 jaar |
| Octrooi | Nieuwe, inventieve, industrieel toepasbare uitvindingen | Registratie | 20 jaar |
| Aanvullend beschermingscertificaat | Geneesmiddelen en gewasbeschermingsmiddelen na octrooi | Registratie | Maximaal 5 jaar verlenging |
| Kwekersrecht | Nieuwe plantenrassen | Registratie | 25 tot 30 jaar |
| Chips (topografieën) | Driedimensionale configuratie van halfgeleiders | Automatisch, met vastleggingsvereisten | 10 jaar |
| Merk | Onderscheidende tekens voor producten en diensten | Registratie | 10 jaar, onbeperkt verlengbaar |
| Model | Het uiterlijk van een product | Registratie (beperkt ook zonder) | 5 jaar, verlengbaar tot 25 jaar |
| Geografische aanduiding | Benamingen gebonden aan een geografische oorsprong | Registratie | Onbeperkt, zolang de voorwaarden vervuld zijn |
| Handelsnaam | De naam waaronder een onderneming handel drijft | Eerste gebruik | Zolang het gebruik duurt |
| Vennootschapsnaam | De statutaire naam van een vennootschap | Oprichting | Zolang de vennootschap bestaat |
| Domeinnaam | Een internetadres (geen eigenlijk IE-recht) | Registratie | Zolang de registratie loopt |
| Bedrijfsgeheim | Vertrouwelijke commercieel waardevolle informatie | Geheimhouding met redelijke maatregelen | Zolang de informatie geheim blijft |
De bescherming van creatieve prestaties
Het auteursrecht
Het auteursrecht beschermt originele werken van de geest: teksten, muziek, foto’s, films, tekeningen. De bescherming ontstaat automatisch bij de creatie, zonder registratie of formaliteit. De auteur verkrijgt vermogensrechten (reproductie, distributie, mededeling aan het publiek, bewerking) en morele rechten (vaderschap en integriteit van het werk), die hij ook na overdracht van de vermogensrechten behoudt. De bescherming loopt tot 70 jaar na het overlijden van de auteur. De regeling staat in Titel 5 van Boek XI van het Wetboek van economisch recht (WER).
De naburige rechten
Wie een werk niet creëert maar het tot bij het publiek brengt of daarin investeert, geniet naburige rechten. Uitvoerende kunstenaars beschikken over een exclusief recht op de vastlegging en exploitatie van hun uitvoering, gedurende 50 jaar, of 70 jaar wanneer de vastlegging binnen die termijn rechtmatig wordt gepubliceerd. Producenten van fonogrammen genieten 70 jaar bescherming vanaf de eerste rechtmatige publicatie, producenten van audiovisuele werken en omroeporganisaties 50 jaar. Persuitgevers ten slotte kunnen zich gedurende 2 jaar verzetten tegen het online hergebruik van hun perspublicaties door platformen en zoekmachines.
De bescherming van software
Software wordt via het auteursrecht beschermd, op grond van Titel 6 van Boek XI WER. De bescherming dekt de code en de voorbereidende documentatie, op voorwaarde dat het programma oorspronkelijk is, en duurt tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Octrooibescherming voor software blijft in Europa beperkt tot uitvindingen waarin het programma een technische bijdrage levert.
Het databankenrecht
Het databankenrecht beschermt gestructureerde verzamelingen van gegevens langs twee sporen. Is de structuur of de selectie origineel, dan geldt het auteursrecht van Titel 5 van Boek XI WER. Daarnaast beschermt het sui-generisrecht van Titel 7 van Boek XI WER de inhoud van databanken die het resultaat zijn van een substantiële investering, gedurende 15 jaar, tegen opvraging en hergebruik van substantiële delen.
De bescherming van techniek en innovatie
Het octrooirecht
Een octrooi beschermt een uitvinding die nieuw, inventief en industrieel toepasbaar is, gedurende maximaal 20 jaar en mits betaling van de jaarlijkse instandhoudingstaksen. De Belgische regeling staat in Titel 1 van Boek XI WER; de aanvraag verloopt via de Dienst voor de Intellectuele Eigendom (DIE). Wie ruimere bescherming zoekt, vraagt een Europees octrooi aan bij het Europees Octrooibureau (EOB) of kiest voor het unitair octrooi, dat met één aanvraag bescherming biedt in de deelnemende EU-lidstaten en waarover het eengemaakt octrooigerecht oordeelt.
De aanvullende beschermingscertificaten
Voor geneesmiddelen en gewasbeschermingsmiddelen gaat een groot deel van de octrooitermijn verloren aan klinische proeven en vergunningsprocedures. Een aanvullend beschermingscertificaat (ABC) compenseert dat verlies: het verlengt de exclusiviteit met maximaal 5 jaar, plus 6 maanden voor geneesmiddelen waarvoor pediatrische studies werden uitgevoerd. De Belgische regeling staat in Titel 2 van Boek XI WER; op Europees niveau gelden Verordening (EG) nr. 469/2009 voor geneesmiddelen en Verordening (EG) nr. 1610/96 voor gewasbeschermingsmiddelen.
Het kwekersrecht
Het kwekersrecht beschermt nieuwe plantenrassen die onderscheidbaar, uniform, bestendig en nieuw zijn. De kweker verkrijgt het exclusieve recht op de vermeerdering en verhandeling van het ras, gedurende 25 tot 30 jaar naargelang het gewas. De Belgische regeling staat in Titel 3 van Boek XI WER; een communautair kwekersrecht voor de hele Europese Unie wordt verleend door het Communautair Bureau voor Plantenrassen (CBP).
De topografieën van halfgeleiderproducten
De driedimensionale configuratie van elektronische circuits in chips geniet een eigen bescherming op grond van Titel 8 van Boek XI WER. De maker van de topografie kan zich gedurende 10 jaar verzetten tegen de reproductie en commercialisering ervan.
De bescherming van onderscheidingstekens
Het merkenrecht
Het merkenrecht beschermt tekens die de producten of diensten van een onderneming onderscheiden: woorden, logo’s, vormen, kleuren, zelfs geluiden. Voor België, Nederland en Luxemburg verloopt de registratie via het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, op grond van het Benelux-Verdrag inzake de intellectuele eigendom (BVIE). Wie bescherming in de hele Europese Unie wil, registreert een Uniemerk bij het EUIPO; voor internationale bescherming bestaat het systeem van Madrid. Een registratie geldt telkens 10 jaar en is onbeperkt verlengbaar.
Het modelrecht
Het modelrecht beschermt het uiterlijk van een product: de vorm, de lijnen, de kleuren, de textuur. Binnen de Benelux geldt opnieuw het BVIE; op het niveau van de Europese Unie geldt Verordening (EG) nr. 6/2002, grondig hervormd door Verordening (EU) 2024/2822, die sinds 1 mei 2025 van toepassing is en het Gemeenschapsmodel heeft omgedoopt tot EU-model. Een geregistreerd model geldt 5 jaar en is verlengbaar tot maximaal 25 jaar; een niet-geregistreerd EU-model geniet een beperktere bescherming van 3 jaar tegen namaak.
De geografische aanduidingen
Geografische aanduidingen beschermen benamingen waarvan de kwaliteit of de reputatie wezenlijk aan de geografische oorsprong van het product is toe te schrijven. Bij de beschermde oorsprongsbenaming (BOB) vinden productie, verwerking en bereiding volledig in het afgebakende gebied plaats; bij de beschermde geografische aanduiding (BGA) volstaat één productiestap. Voor wijn, gedistilleerde dranken en landbouwproducten geldt sinds 13 mei 2024 Verordening (EU) 2024/1143, die Verordening (EU) nr. 1151/2012 verving. Sinds 1 december 2025 kunnen ook ambachtelijke en industriële producten, zoals glaswerk, textiel of natuursteen, een Europese geografische aanduiding verkrijgen op grond van Verordening (EU) 2023/2411.
De handelsnaam en de vennootschapsnaam
De handelsnaam is de naam waaronder een onderneming aan het handelsverkeer deelneemt. Het recht erop ontstaat door het eerste gebruik, zonder registratie, en wordt gehandhaafd via het verbod op oneerlijke marktpraktijken in Boek VI van het WER. De vennootschapsnaam is de statutaire naam van de rechtspersoon en wordt beschermd door het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV). Beide rechten dienen hetzelfde doel: verwarring bij het publiek voorkomen.
De domeinnamen
Een domeinnaam is strikt genomen geen intellectueel eigendomsrecht, maar in de praktijk een kernbestanddeel van de commerciële identiteit. Conflicten raken doorgaans aan het merken- of handelsnaamrecht: wie een domeinnaam registreert die overeenstemt met andermans merk of handelsnaam, riskeert een vordering voor de rechter of een buitengerechtelijke procedure, via CEPANI voor .be-domeinnamen of via de UDRP-procedure van de WIPO voor generieke extensies.
De bescherming van vertrouwelijke informatie
De bedrijfsgeheimen
Bedrijfsgeheimen beschermen informatie die geheim is, handelswaarde heeft omdat zij geheim is, en waarvoor de houder redelijke geheimhoudingsmaatregelen heeft genomen: technische knowhow, productieprocessen, klantenlijsten, strategische plannen. Er is geen registratie en geen vaste duur; de bescherming geldt zolang de informatie geheim blijft. De regeling staat in Titel 8/1 van Boek XI WER.
De handhaving van intellectuele eigendomsrechten
Een intellectueel eigendomsrecht is maar zo sterk als de mogelijkheid om het af te dwingen. Het Belgische recht biedt de rechthebbende daarvoor vier instrumenten, die elkaar aanvullen: het bewijs veiligstellen, de inbreuk doen stoppen, de schade vergoed krijgen en namaak aan de grens tegenhouden.
Het bewijsbeslag inzake namaak
Met het bewijsbeslag inzake namaak stelt de rechthebbende het bewijs van een inbreuk veilig vóór of tijdens de procedure. Op eenzijdig verzoekschrift, dus zonder dat de tegenpartij vooraf wordt verwittigd, stelt de rechter een deskundige aan die bij de vermoedelijke inbreukmaker een gedetailleerde beschrijving maakt van de betwiste goederen, processen of diensten, met monsters en foto’s. Het verrassingseffect maakt dit instrument bijzonder doeltreffend. De procedure staat in het Gerechtelijk Wetboek.
De stakingsvordering
De stakingsvordering doet de inbreuk ophouden en kan ook preventief worden ingesteld wanneer een inbreuk dreigt. De rechthebbende kiest tussen een gewone procedure ten gronde, een procedure zoals in kort geding voor de voorzitter van de ondernemingsrechtbank, die een definitief stakingsbevel oplevert, of, bij spoedeisendheid, een eigenlijk kort geding met een voorlopig bevel. Het stakingsbevel wordt doorgaans versterkt met een dwangsom per dag verdere overtreding. De regeling voor IE-zaken staat in de artikelen XVII.26 en volgende WER.
De schadevergoeding
Naast de stopzetting heeft de rechthebbende recht op vergoeding van zijn schade. Artikel XI.335 WER laat drie berekeningswijzen toe: de werkelijk geleden schade (gederfde winst, reputatieschade), de winst die de inbreukmaker met de inbreuk heeft behaald, of een forfait op basis van de licentievergoeding die de inbreukmaker had moeten betalen. De rechter kan daarbij ook de morele schade in rekening brengen.
Het optreden van de douane
Namaakgoederen die de Europese Unie binnenkomen, kunnen aan de grens worden tegengehouden. Op grond van Verordening (EU) nr. 608/2013 dient de rechthebbende bij de douane een verzoek tot optreden in; de douaneautoriteiten schorsen dan de vrijgave van verdachte zendingen en houden de goederen vast, waarna zij in een vereenvoudigde procedure kunnen worden vernietigd. Voor ondernemingen die met grootschalige invoer van namaak worden geconfronteerd, is dit vaak het snelste en goedkoopste instrument.
Conclusie
Het intellectueel eigendomsrecht in België is geen enkelvoudig recht maar een bundel van rechten: automatische rechten zoals het auteursrecht en het bedrijfsgeheim, registratierechten zoals het merk, het model en het octrooi, en daarnaast de handhavingsinstrumenten om die rechten af te dwingen. De juiste combinatie hangt af van wat u wilt beschermen en tegen wie. Tijdig registreren waar registratie vereist is, en snel optreden bij een inbreuk, maakt daarbij het verschil.
Dutch 
English