Auteursrechtelijke bescherming van meubeldesign: recente rechtspraak over ‘banale’ vormen en originaliteit

Is meubeldesign auteursrechtelijk beschermd, zelfs als het gebruikmaakt van algemene trends of stijlen? Ja, zolang het ontwerp het resultaat is van vrije en creatieve keuzes die de persoonlijkheid van de maker weerspiegelen.

Een vonnis van de Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank te Brussel van 29 januari 2026 bevestigt dat er geen verhoogde drempel geldt voor toegepaste kunst. Ook alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals tafels en stoelen, genieten auteursrechtelijke bescherming wanneer ze een originele combinatie van vormelementen vertonen, zelfs als die elementen individueel gezien niet uniek zijn.

De feiten en context

In deze zaak stond het Belgische interieurmerk Gommaire tegenover Zoco Home, een Spaanse online retailer. Gommaire, actief sinds 2015, ontwerpt en verkoopt meubelen met namen als “Bistro Table Dennis” en “Chair Jared”. In december 2024 stelde Gommaire vast dat Zoco via haar website meubels aanbood die sterke gelijkenissen vertoonden met de Gommaire-collectie.

Het ging initieel om drie meubels, maar de vordering werd later uitgebreid naar zeven modellen, waaronder tafels, stoelen en een loungeset. Opvallend detail: Zoco had in de jaren voordien (2020-2021) zelf enkele van deze specifieke meubelstukken aangekocht bij Gommaire.

Zoco verweerde zich door te stellen dat de meubels slechts variaties waren op algemene stijlen (zoals “Indonesian style” of “boho”), dat de vormen technisch noodzakelijk waren, of dat de markt “overspoeld” was met gelijkaardige designs. Zoco beloofde de meubels offline te halen “onder voorbehoud van alle rechten”, maar Gommaire zette de procedure door om een duurzame staking en transparantie te verkrijgen.

De beslissing van de rechtbank

De voorzitter van de ondernemingsrechtbank oordeelde grotendeels in het voordeel van Gommaire. De rechtbank stelde vast dat vijf van de zeven aangevochten meubels inbreuk maakten op het auteursrecht.

De kernpunten van de beslissing zijn:

• Originaliteit: De rechtbank bevestigde dat gebruiksvoorwerpen beschermd zijn als ze “de persoonlijkheid van de maker weerspiegelen doordat het een uitdrukking is van vrije en creatieve keuzes”.
• Geen verhoogde drempel: Het idee dat auteursrecht op design uitzonderlijk moet zijn om de vrijheid van ondernemen niet te belemmeren, werd expliciet verworpen als strijdig met het geharmoniseerde Unierecht.
• Combinatie van elementen: Zelfs als individuele elementen (zoals een X-poot of houten spijlen) banaal zijn, kan de specifieke selectie, schikking en combinatie ervan een auteursrechtelijk beschermd werk opleveren.
• Sancties: Zoco werd veroordeeld tot een onmiddellijke staking van de verkoop op straffe van een dwangsom van € 2.500 per dag per inbreukmakend model. Daarnaast werd een informatiebevel opgelegd om de herkomst en verkoopcijfers van de namaakproducten in kaart te brengen.

Voor twee modellen (de “Kayu Lounge Chair” en “Fern desk”) werd de vordering afgewezen omdat de rechter oordeelde dat de creatieve kern niet herkenbaar genoeg was overgenomen of dat de verschillen te groot waren.

Juridische analyse en duiding

Dit vonnis is een voorbeeld van de toepassing van de rechtspraak van het Hof van Justitie inzake auteursrecht op toegepaste kunst (denk aan de Cofemel, Brompton en de recente Mio-rechtspraak).

1. Het werk-begrip in het Unierecht

De voorzitter verwijst expliciet naar de Mio-rechtspraak van het Hof van Justitie van 4 december 2025. Er bestaat geen “regel-uitzonderingsverhouding” meer tussen modelbescherming en auteursrecht. In oudere Belgische rechtspraak werd soms geëist dat een designstuk een duidelijk “artistiek karakter” moest hebben dat uitsteeg boven het banale. De rechtbank stelt nu duidelijk: voor utilitaire objecten gelden dezelfde originaliteitsvereisten als voor literatuur of muziek.

2. Techniek versus creativiteit

Een belangrijk onderscheid blijft dat keuzes die volledig gedicteerd worden door technische overwegingen, geen bescherming genieten. Echter, zodra er ruimte is voor keuze – bijvoorbeeld in de dikte van een poot, de kromming van een leuning of de ritmiek van latten – ontstaat er ruimte voor auteursrecht. In deze zaak oordeelde de rechter bijvoorbeeld over de “Dennis” tafel dat de keuze voor brede poten die naar boven toe verbreden en de specifieke visuele spanning tussen massiviteit en open ruimte, creatieve keuzes zijn die niet louter technisch bepaald zijn.

3. De inbreuktoets

De rechter hanteerde het criterium of de creatieve elementen van het beschermde werk op herkenbare wijze zijn gereproduceerd in het betwiste voorwerp. Een globale visuele indruk volstaat niet; men moet kijken of de specifieke intellectuele schepping is overgenomen. Het feit dat Zoco wees op verschillen in afwerking of exacte afmetingen, hielp niet wanneer de “creatieve kern” (de compositie en verhoudingen) identiek was.

Wat dit concreet betekent

Voor ontwerpers en meubelbedrijven

Dit vonnis is goed nieuws. Het bevestigt dat u niet noodzakelijk een geregistreerd modelrecht nodig heeft om op te treden tegen nabootsing.

• Documenteer uw creatie: Zorg dat u kunt aantonen waarom u bepaalde keuzes maakte. Gommaire slaagde in haar “stelplicht” door duidelijk te beschrijven welke elementen de persoonlijkheid van de ontwerper weerspiegelden.
• Originaliteit zit in de nuance: U hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Een unieke combinatie van bekende stijlelementen volstaat.

Voor retailers en webshops

Het “volgen van trends” is geen vrijbrief voor kopieergedrag.

• Risico van ‘sfeerbeelden’: Zelfs als u een product niet actief verkoopt, kan het online tonen ervan (bijvoorbeeld in portfoliofoto’s) al een inbreuk zijn, omdat dit bijdraagt aan de commerciële uitstraling.
• Bevoegdheid: Als u zich richt op Belgische consumenten via een website (levering naar België mogelijk), is de Belgische rechter bevoegd, zelfs als u in Spanje gevestigd bent.
• Strafmaatregelen: De dwangsommen en informatiebevelen zijn in België zeer effectief en kunnen hoog oplopen (in casu tot € 550.000).

Veelgestelde Vragen (FAQ)

Is een meubelstuk beschermd als het lijkt op een algemene trend?
Ja, het bestaan van een trend (zoals “Scandinavisch” of “Industrieel”) sluit auteursrechtelijke bescherming niet uit. Een ontwerper kan binnen een bestaande stijl originele keuzes maken door een specifieke selectie en schikking van vormen. Als die specifieke combinatie wordt overgenomen, is er sprake van inbreuk.

Wat is het verschil tussen modelrecht en auteursrecht voor meubels?
Een Benelux-modelrecht moet u registreren en is geldig voor maximaal 25 jaar. Het beschermt de nieuwheid en het eigen karakter. Auteursrecht ontstaat automatisch bij de creatie (zonder registratie) en geldt tot 70 jaar na de dood van de maker. In deze zaak baseerde Gommaire zich succesvol uitsluitend op het auteursrecht, zonder geldige modelregistraties nodig te hebben.

Mag ik een design namaken als ik 7 verschillen aanbreng?
Nee, dat is een mythe. De rechter kijkt niet naar het aantal verschillen, maar naar de vraag of de creatieve elementen van het origineel op herkenbare wijze zijn overgenomen. Als de “creatieve kern” (de auteursrechtelijk beschermde trekken) terugkomt in uw product, is er sprake van inbreuk, zelfs als u de kleur, het materiaal of kleine details aanpast.

Conclusie

Het vonnis Gommaire vs. Zoco herbevestigt dat de drempel voor auteursrechtelijke bescherming van design in België laag ligt, in lijn met Europese rechtspraak. Voor ontwerpers biedt dit krachtige wapens tegen nabootsing; voor handelaren is het een waarschuwing om de “inspiratie” door concurrenten niet te ver te drijven.