Ontwerp gewijzigd of apart verkocht: heb ik recht op extra royalty’s?

Veel ontwerpers en creatieve bureaus werken met licentieovereenkomsten waarbij ze een percentage (royalty) ontvangen op de verkoop van hun creaties. Maar wat gebeurt er als de fabrikant besluit om slechts een onderdeel van het ontwerp (zoals een kussen) los te verkopen, of het ontwerp in een ander formaat uitbrengt onder een nieuwe naam?

Hieronder bespreken we een arrest van het Hof van Beroep te Antwerpen van 5 april 2025 dat duidelijke lijnen trekt: ja, ook op afzonderlijk verkochte onderdelen en ongeoorloofde varianten zijn royalty’s verschuldigd, zolang er sprake is van een originele bijdrage van de ontwerper.

De feiten: een slepend conflict over designmeubilair

De zaak draait om een geschil tussen een bekende meubelontwerper (via zijn vennootschap Encor BV) en een fabrikant van tuinmeubilair (Manutti Invest BV).

In 2014 sloten partijen een raamovereenkomst om eerdere discussies over royalty’s te beëindigen. Deze overeenkomst stelde dat alle voorgaande afspraken vervielen en dat partijen “niets meer te vorderen hadden” uit het verleden.

Na verloop van tijd ontstond er echter opnieuw onenigheid. De ontwerper stelde vast dat de fabrikant:

• Onderdelen van zijn collecties, zoals specifieke kussens, los verkocht zonder daarop royalty’s te betalen.
• Varianten van zijn ontwerpen (bijzettafels en voetbankjes) op de markt bracht in andere afmetingen en onder een licht gewijzigde naam, eveneens zonder vergoeding.
• Een volledige nieuwe collectie (de “Air”-collectie) lanceerde die volgens de ontwerper een kopie was van zijn “Elements”-collectie.

De beslissing van het hof van beroep

Het Hof van Beroep te Antwerpen deed op 5 maart 2025 een belangrijke uitspraak die de rechten van de ontwerper op verschillende punten versterkt, maar ook de grenzen van contractuele afspraken bewaakt.

Dit zijn de kernpunten van de beslissing:

1. Geen terugwerkende kracht vóór de dading

De eis van de ontwerper om royalty’s te herberekenen over de periode vóór 2014 werd afgewezen. De overeenkomst uit 2014 bevatte een duidelijke clausule dat “alle vorige afspraken vervallen” en partijen niets meer van elkaar te vorderen hadden. Zonder bewijs van bedrog of dwaling blijft zo’n “schone lei”-afspraak bindend.

2. Royalty’s op losse onderdelen (kussens)

De fabrikant stelde dat op los verkochte kussens (de “Round” en “Trapezium Pillow”) geen vergoeding verschuldigd was. Het Hof oordeelde echter anders. Uit schetsen bleek dat de ontwerper deze kussens specifiek had vormgegeven om harmonieus aan te sluiten bij de rugleuning van de zetel (de “Moon Island”-collectie). Omdat de ontwerper hier een bijzondere meerwaarde leverde, behoren deze verkopen tot de basis voor de royaltyberekening.

3. Varianten in andere afmetingen zijn contractbreuk

De fabrikant had voetbankjes en tafeltjes uitgebracht die identiek waren aan het ontwerp, maar dan in een kleiner formaat (“Footstool 52” en “63”). De fabrikant argumenteerde dat dit “nieuwe” producten waren. Het Hof oordeelde dat dit een ongeoorloofde aanpassing was. De overeenkomst verbood aanpassingen zonder akkoord van de ontwerper, tenzij strikt noodzakelijk voor productie. Het louter verkleinen van een design voor commerciële doeleinden valt daar niet onder.

Fabrikant

Ontwerper

Juridische analyse en duiding

Dit arrest bevestigt enkele fundamentele principes binnen het auteursrecht en het contractenrecht.

Originaliteit en de ‘Persoonlijke Stempel’ Het Hof hanteert een pragmatische maar correcte toetsing van het auteursrechtelijk werkbegrip. Voor auteursrechtelijke bescherming (en dus ook voor het recht op royalty’s) is vereist dat een werk origineel is, in die zin dat het een eigen intellectuele schepping van de auteur is. In deze zaak werd de originaliteit van de “Elements”-collectie onder meer bewezen door het feit dat de fabrikant zélf in marketingteksten de unieke kenmerken van het design (zoals de zwevende indruk en het gleufsysteem) als verkoopargumenten gebruikte. Dit is een sterk bewijs dat het ontwerp wel degelijk een creatieve meerwaarde biedt.

De strikte interpretatie van modificatieclausules In licentiecontracten is de integriteit van het werk cruciaal. Een clausule die stelt dat de fabrikant geen wijzigingen mag aanbrengen (“banaliseringsclausule”), wordt door de rechtspraak streng gehandhaafd. Het Hof van Beroep te Antwerpen bevestigt hier dat een fabrikant een ontwerp niet zomaar mag “recycleren” in andere formaten om onder zijn betalingsverplichting uit te komen. Een wijziging in dimensie tast de essentie van het ontwerp niet aan, maar maakt het wel een exploitatie van dat ontwerp waarvoor betaald moet worden.

Het belang van de dading De afwijzing van de vorderingen van vóór 2014 onderstreept het bindende karakter van een dading (art. 2044 oud BW). Ondernemers moeten beseffen dat een clausule van “kwijting voor saldo van rekening” of het beëindigen van “alle voorgaande geschillen” in principe onherroepelijk is, tenzij men hardnekkig bedrog (kunstgrepen) kan bewijzen.

Wat dit concreet betekent

Deze uitspraak heeft gevolgen voor zowel ontwerpers als fabrikanten:

• Voor de ontwerper:
  • Documenteer uw proces: Het Hof hechtte veel waarde aan originele schetsen en correspondentie waarin de ontwerper de unieke kenmerken uitlegde. Bewaar deze goed; ze zijn uw bewijs van originaliteit.
  • Wees specifiek in contracten: Definieer duidelijk wat onder “het product” valt. Zorg dat accessoires en afgeleide producten expliciet in de royaltybasis worden opgenomen.
  • Opgelet met dadingen: Teken nooit een overeenkomst die stelt dat u “niets meer te vorderen heeft” als u niet 100% zeker bent dat alle cijfers uit het verleden kloppen.
• Voor de fabrikant:
  • Geen creatieve ‘bypass’: U kunt royalty’s niet ontwijken door een ontwerp 10% kleiner of groter te maken en het een nieuwe naam te geven. Dit wordt beschouwd als contractbreuk en inbreuk op de auteursrechten.
  • Onderdelen tellen mee: Als een los verkocht onderdeel (zoals een speciaal gevormd kussen) duidelijk de signatuur van de ontwerper draagt, moet u hierover vergoedingen betalen.

FAQ: Veelgestelde Vragen

Heb ik recht op royalty’s als een fabrikant mijn ontwerp aanpast zonder toestemming?
Ja, in de meeste gevallen wel. Tenzij uw contract expliciet toestaat dat de fabrikant wijzigingen mag aanbrengen, vormt dit een contractbreuk. U heeft dan recht op een schadevergoeding of alsnog de betaling van royalty’s op deze aangepaste producten.

Kan ik nog geld eisen over een periode waarvoor ik al een regeling heb getroffen?
Meestal niet. Als u een overeenkomst heeft getekend waarin staat dat alle voorgaande afspraken zijn afgehandeld en vervangen (een dading), kunt u daar niet op terugkomen, tenzij u kunt bewijzen dat u bent opgelicht of bedrogen met valse cijfers.

Zijn accessoires zoals kussens auteursrechtelijk beschermd?
Ja, als ze een origineel karakter hebben en de persoonlijke stempel van de maker dragen. Een standaard vierkant kussen is waarschijnlijk niet beschermd, maar een kussen dat speciaal is vormgegeven om in een specifieke zetel te passen (bijv. een trapeziumvorm die de rugleuning volgt) is dat wel.

Conclusie

Het arrest van het Hof van Beroep te Antwerpen is een overwinning voor de bescherming van creatief werk. Het maakt duidelijk dat de economische waarde van een ontwerp niet beperkt blijft tot het hoofdproduct, maar zich ook uitstrekt tot originele onderdelen en afgeleide varianten. Tegelijkertijd waarschuwt het voor de definitieve kracht van dadingsovereenkomsten.