Moet een contract voor auteursrechten bij bestelde werken altijd een prijs en duur vermelden?

Wanneer u als ondernemer een creatief werk op bestelling laat maken, bent u dan wettelijk verplicht om voor elke exploitatiewijze de exacte duur en vergoeding in het contract te verankeren? Nee, gelukkig niet altijd. Een arrest van het Hof van Cassatie van 19 februari 2026 bevestigt dat voor ondernemingen in de niet-culturele sector een soepelere wettelijke regeling in het auteursrecht geldt, waarbij het ontbreken van deze specifieke elementen niet leidt tot de nietigheid van het contract.

De feiten

Het geschil draaide om een onderneemster, actief als ‘life strategist’, die een project opgezet had waarbij ze een boek en kalender wilde uitbrengen over succesvolle vrouwelijke onderneemsters. Ze plaatste hiervoor een bestelling bij een fotografe, waarbij een overeenkomst werd ondertekend.

Na enige tijd ontstond er onenigheid tussen beide partijen. De fotografe besloot eenzijdig de samenwerking te beëindigen en trok haar toestemming in voor het verdere gebruik van de gemaakte beelden. Toen de life strategist hierop een schadevergoeding eiste, oordeelde het hof van beroep te Antwerpen aanvankelijk in haar nadeel. Het Hof besliste dat de volledige overeenkomst nietig was, simpelweg omdat in de tekst geen duidelijke bepaling was opgenomen omtrent de specifieke duur van de overdracht van de rechten, noch over de financiële vergoeding voor de fotografe als auteur.

De beslissing

Het Hof van Cassatie oordeelde echter anders en vernietigde het arrest van het hof van beroep. Het Hof baseerde zich hiervoor op de bepalingen rond de overdracht van vermogensrechten in artikel XI.167 van het Wetboek van Economisch Recht (WER).

Volgens de algemene regel (artikel XI.167, § 1, vierde lid WER) moeten voor elke exploitatiewijze de vergoeding, de reikwijdte en de duur uitdrukkelijk worden bepaald. Er is echter een expliciete uitzondering voorzien in de wet. Artikel XI.167, § 3, tweede en derde lid WER bepaalt dat wanneer een werk tot stand wordt gebracht ter uitvoering van een bestelling, de vermogensrechten makkelijker kunnen worden overgedragen als aan drie voorwaarden is voldaan: de opdrachtgever is actief in de niet-culturele sector of de reclamewereld, het werk is bestemd voor die activiteit, en de overdracht van rechten is uitdrukkelijk voorzien. In dat specifieke geval, zo bevestigt het Hof van Cassatie, zijn de strenge vormvereisten uit de eerste paragraaf – waaronder de verplichte vermelding van vergoeding en duur – niet van toepassing. Bijgevolg was het foutief van het hof van beroep om het contract nietig te verklaren.

Juridische analyse en duiding

Het auteurscontractenrecht wordt traditioneel gekenmerkt door een dwingendrechtelijk beschermingsregime ten voordele van de auteur, die de facto als de economisch zwakkere contractpartij wordt beschouwd. Artikel XI.167, § 1 WER verankert deze finaliteit door te eisen dat exploitatiecontracten restrictief worden geïnterpreteerd en dat de vergoeding, reikwijdte en duur van de licentie of overdracht expliciet worden bedongen, veelal op straffe van nietigheid.

Desalniettemin heeft de wetgever via artikel XI.167, § 3 WER een pragmatische, bedrijfseconomische uitzondering gecreëerd voor bestelde werken buiten de zuiver culturele context. De ratio legis hierachter is de noodzaak om het vlotte verloop van courante commerciële transacties – zoals het bestellen van bedrijfsfotografie, copywriting voor websites, of grafisch ontwerp voor marketingdoeleinden – niet te belemmeren met buitensporige vormvereisten. Het Hof van Cassatie stelt terecht dat het hof van beroep artikel XI.167, § 3, derde lid WER schond door deze flexibelere bepaling te miskennen. Het is evident dat een ondernemer in de niet-culturele sector die een werk louter als publicitair of functioneel instrument inzet, zich moet kunnen beroepen op een algemene en geldige overdrachtsclausule, zonder dat het loutere stilzwijgen over de duurtijd of exploitatievergoeding de nietigheid van het contract (en dus zware rechtsonzekerheid) met zich meebrengt.

Om beroep te kunnen doen op deze uitzondering moeten wel drie voorwaarden cumulatief vervuld zijn zijn. De afbakening van de ‘niet-culturele sector’ wordt hierbij economisch ingekleurd: men kijkt naar de aard van de activiteiten van de opdrachtgever. Zodra deze activiteiten een commercieel oogmerk (zoals winstbejag) hebben, situeert de activiteit zich in de niet-culturele sector, ongeacht het artistieke karakter van het specifieke bestelde werk (zoals een boek of website).

Bovendien heeft de toepassing van deze uitzondering verregaande contractuele implicaties. Indien men nalaat de duur en de geografische reikwijdte te expliciteren in een dergelijk contract voor bestelde werken, wordt de overdracht wettelijk geacht te gelden voor de gehele verdere beschermingsduur en voor de gehele wereld.

Tot slot stelt de invoering van de horizontale regels uit de Europese DSM-richtlijn (inzake ‘exploitatieovereenkomsten’) de positie van de commerciële opdrachtgever niet in gevaar. Artikel XI.167/4, lid 4, 4° WER sluit immers de nieuwe exploitatieplicht en het wettelijke herroepingsrecht voor de auteur expliciet uit voor werken op bestelling in de niet-culturele sector of reclamewereld. Deze uitsluiting dient ter bescherming van de exploitatievrijheid van de opdrachtgever, aangezien hij het volledige ondernemingsrisico draagt.

Wat dit concreet betekent

• Voor ondernemers en opdrachtgevers: Indien u een onderneming runt buiten de culturele sector en u bestelt creatief materiaal voor uw bedrijfsactiviteiten, volstaat een algemene, heldere overdrachtsclausule in uw samenwerkingsakkoord. U bent wettelijk niet verplicht om de prijs per exploitatievorm of de exacte duurtijd in het contract te detailleren om een nietigheid te vermijden. Het blijft uiteraard wel een aanbeveling op vlak van ‘good practice’ om misverstanden te voorkomen.
• Voor freelancers en creatieve auteurs: Wees u ervan bewust dat wanneer u in opdracht werkt voor commerciële bedrijven buiten de kunst- of cultuursector, de wetgever uw bescherming op vlak van contractuele vormvereisten aanzienlijk versoepelt. Een gebrek aan afspraken over uw vergoeding of de duur in het contract leidt niet tot de nietigheid ervan, maar resulteert er mogelijk in dat u uw rechten wereldwijd en voor altijd overdraagt. U draagt een grote verantwoordelijkheid om op voorhand zelf scherpe afspraken over uw licenties en verloning te onderhandelen.

Veelgestelde vragen

Is mijn contract rond auteursrechten geldig als er geen prijs of termijn in staat?
Ja, dit contract is geldig als het gaat om een werk dat u specifiek op bestelling laat maken en u als ondernemer actief bent in de niet-culturele sector of reclamewereld. De algemene, strenge regel dat deze elementen vermeld moeten worden, geldt in dit scenario niet.

Voor wie is de soepelere regel bij werken op bestelling van toepassing?
De wettelijke uitzondering geldt enkel voor natuurlijke personen of rechtspersonen die een bestelling plaatsen, op voorwaarde dat zij een activiteit uitoefenen in de niet-culturele sector of in de reclamewereld, en het werk voor deze specifieke activiteit bestemd is.

Wat gebeurt er als we de duur of de geografische regio niet in de overeenkomst opnemen?
Binnen de soepele uitzonderingsregel voor bestellingen in de niet-culturele sector wordt aangenomen dat, zonder specificatie, de rechten wereldwijd en voor de volledige duur van het auteursrecht zijn verleend.

Moet ik als ondernemer het bestelde werk verplicht gebruiken of exploiteren?
Nee, absoluut niet. Voor werken gemaakt op bestelling in de niet-culturele sector bent u vrijgesteld van de wettelijke exploitatieplicht. U behoudt als opdrachtgever de volledige vrijheid om het werk al dan niet te benutten, aangezien u het ondernemingsrisico draagt.

Wat gebeurt er als ik de overdracht van rechten niet uitdrukkelijk vermeld in het contract?
Zelfs binnen de soepele regeling voor de niet-culturele sector eist de wet nog steeds dat de overdracht (of licentieverlening) van de vermogensrechten uitdrukkelijk in de overeenkomst is voorzien. Zonder een duidelijke overdrachtsclausule behoudt de auteur de eigendom over de rechten.

Conclusie

Het Hof van Cassatie bevestigt de juridische ademruimte voor ondernemers in de niet-culturele sector. Bij werken op bestelling vallen de strenge vormeisen rond het bepalen van de duur en vergoeding weg. Dit biedt in België rechtszekerheid voor opdrachtgevers, maar eist tegelijkertijd grote contractuele scherpte van de creatieve uitvoerders.