Mode of hondenaccessoire? Wanneer is er sprake van inbreuk op een modelrecht?

Het hebben van een iconisch ontwerp, zoals een bekende handtas, biedt niet automatisch bescherming tegen elk product dat er “een beetje op lijkt”. In een arrest van het hof van beroep te Brussel van 13 januari 2026 werd geoordeeld dat een houder voor hondenpoepzakjes geen inbreuk maakt op het modelrecht van de beroemde Longchamp ‘Le Pliage’ tas. De doorslaggevende factor is de ‘geïnformeerde gebruiker’: als deze gebruiker aanzienlijke verschillen ziet in vorm en proporties, is er geen sprake van verwarring of inbreuk, zelfs als er stilistische gelijkenissen zijn.

De feiten: luxe tassen versus hondenaccessoires

De zaak draaide om een conflict tussen het Franse modehuis Jean Cassegrain (bekend van het merk Longchamp) en de Belgische groothandel in dierenbenodigdheden Vadigran.

Longchamp is houder van een geregistreerd Uniemodel (voorheen Gemeenschapsmodel) en auteursrechten op haar bekende ‘Le Pliage’ collectie, specifiek een klein portemonneetje met de kenmerkende trapeziumvorm, klep en knop.

Vadigran bracht houders voor hondenpoepzakjes op de markt die bepaalde visuele kenmerken deelden met de Longchamp-producten (zoals de klep en de stiksels).

Longchamp liet beslag leggen op de voorraad van Vadigran en startte een procedure wegens inbreuk op zowel haar modelrechten als haar auteursrechten. Vadigran verweerde zich door te stellen dat het model van Longchamp niet geldig zou zijn, en dat er bovendien geen sprake was van gelijkenis omdat hun product een andere vorm en functie had.

De beslissing van het hof van beroep

Het hof van beroep verduidelijkte de grenzen van intellectuele eigendom.

De kernpunten van het arrest zijn:

• Het model van Longchamp is geldig: Het Hof bevestigde dat het ontwerp van Longchamp ‘nieuw’ is en een ‘eigen karakter’ heeft. Het argument van Vadigran dat de vorm louter technisch bepaald was, werd verworpen.
• Geen inbreuk op modelrecht: Ondanks de geldigheid van het model, oordeelde het Hof dat er geen inbreuk was. De reden? De ‘geïnformeerde gebruiker’ zou de hondenpoepzakjeshouder niet verwarren met de Longchamp-portemonnee. De zakjeshouder was rechthoekig (niet trapeziumvormig), had andere proporties en miste de specifieke elegantie van het origineel.
• Geen inbreuk op auteursrecht: Ook de auteursrechtelijke claim werd afgewezen. Hoewel het Longchamp-ontwerp auteursrechtelijk beschermd is, werden de originele elementen (de specifieke combinatie van lijnen) niet overgenomen in het product van Vadigran.
• Geen schadevergoeding voor het beslag inzake namaak: Hoewel Vadigran de zaak won wat betreft de inbreuk, kende het Hof hen geen schadevergoeding toe voor het eerdere beslag. Het Hof oordeelde dat Longchamp niet onzorgvuldig had gehandeld door haar rechten te proberen handhaven, zelfs als ze uiteindelijk ongelijk kregen.

Juridische analyse en duiding

Deze uitspraak biedt een interessante kijk op de samenloop van modelrecht en auteursrecht in België en de EU.

De maatstaf van de “geïnformeerde gebruiker”

In het modelrecht (geregeld door de Uniemodellenverordening) is de toetssteen niet de gemiddelde consument (zoals in het merkenrecht), maar de “geïnformeerde gebruiker”. Zoals het Hof in deze zaak herhaalt, is dit een fictief persoon die niet slechts gemiddeld, maar in hoge mate aandachtig is. Deze gebruiker kent de verschillende modellen in de sector en let op details. Omdat de ontwerpvrijheid bij tassen groot is, zullen zelfs kleine verschillen voor de geïnformeerde gebruiker leiden tot een andere “algemene indruk”. Dit beschermt concurrenten die zich laten inspireren door een trend, zolang ze maar voldoende afstand houden van de specifieke kenmerken van het beschermde model.

Samenloop auteursrecht en modelrecht (Cofemel-doctrine)

Het arrest bevestigt de toepassing van de Europese rechtspraak (o.a. het Cofemel-arrest en Brompton Bicycle). Een gebruiksvoorwerp kan auteursrechtelijk beschermd zijn als het oorspronkelijk is (een eigen intellectuele schepping). Echter, voor inbreuk moet er sprake zijn van een overname van die specifieke creatieve keuzes. Het Hof oordeelde hier minutieus dat de elementen die de ‘Le Pliage’ uniek maken (de verhouding van de trapeziumvorm, de specifieke lijnen van de klep) niet terug te vinden waren in de rechthoekige, meer utilitaire hondenpoepzakhouder.

Aansprakelijkheid bij beslag inzake namaak

Een belangrijk procesrechtelijk punt is de afwijzing van de schadevergoeding voor Vadigran. Het loutere feit dat een beslagleggende partij (Longchamp) de zaak ten gronde verliest, betekent niet automatisch dat het beslag onrechtmatig was of dat er sprake is van rechtsmisbruik. Voor een schadevergoeding op basis van artikel 1382 van het Oud Burgerlijk Wetboek (thans artikel 6.5 Burgerlijk Wetboek) moet een fout of onzorgvuldigheid bewezen worden. Het Hof oordeelde dat Longchamp, als houder van een geldig model, het recht had om dit te handhaven.

Wat dit concreet betekent

Deze uitspraak heeft gevolgen voor diverse spelers in de markt:

• Voor ontwerpers en merkhouders: Registratie van uw model is cruciaal en zinvol; het doorstond hier de geldigheidstoets. Wees echter realistisch bij het handhaven: niet elke “lookalike” is juridisch een inbreuk. U moet aantonen dat de algemene indruk bij een kenner hetzelfde is.
• Voor wederverkopers en producenten: U mag inspelen op modetrends. Het overnemen van een algemene “stijl” (zoals een canvas tasje met een lederen klep) is vaak toegestaan, zolang u de specifieke vormen, proporties en unieke combinaties van uw concurrent niet kopieert. Zorg voor voldoende “afstand” in het ontwerp.
• Voor partijen in een rechtszaak: Wees voorzichtig met het claimen van schadevergoeding puur omdat u een inbreukprocedure wint als verweerder. Het recht om te procederen wordt in België ruim beschermd; enkel bij duidelijk misbruik of frivoliteit zal de verliezende eiser een schadevergoeding bovenop de rechtsplegingsvergoeding moeten betalen.

Veelgestelde Vragen (FAQ)

Wanneer is een ontwerp beschermd als model?
Een model wordt beschermd als het nieuw is (er bestaat geen identiek model) en een eigen karakter heeft (de algemene indruk verschilt van bestaande modellen). In de EU kunt u dit registreren als een Uniemodel voor sterke bescherming.

Mag ik een product maken dat lijkt op een bekend merk?
Inspiratie opdoen mag, maar kopiëren niet. De grens ligt bij de “algemene indruk”. Als een geïnformeerde gebruiker uw product onmiddellijk associeert met het beschermde model en geen duidelijke verschillen ziet, pleegt u waarschijnlijk inbreuk.

Wat is een beslag inzake namaak?
Dit is een eenzijdige procedure waarbij een rechter toelating geeft om (vaak bij verrassing) goederen in beslag te nemen of te beschrijven om bewijs van namaak vast te leggen. Het beslag inzake namaak is een krachtig wapen voor rechthebbenden, waarvan de voorwaarden geregeld zijn in het Gerechtelijk Wetboek.

Conclusie

Intellectuele eigendomsrecht is een evenwichtsoefening tussen bescherming van creativiteit en de vrijheid van handel. Zoals de zaak Longchamp/Vadigran aantoont, liggen winst en verlies in België dicht bij elkaar en hangt veel af van de visuele details en de interpretatie van de ‘geïnformeerde gebruiker’.