Mag u na het einde van een distributiecontract een gelijkaardig product en verpakking lanceren?

Een langdurige samenwerking tussen een producent en zijn distributeur eindigt. De distributeur besluit een eigen, concurrerend product op de markt te brengen in een verpakking die sterk lijkt op de vorige. Deze strategische keuze kan leiden tot een juridisch conflict, zoals blijkt uit een vonnis van de voorzitter van de Franstalige ondernemingsrechtbank van Brussel van 29 april 2025 . De uitspraak biedt cruciale lessen over auteursrecht, merkenrecht en de plichten van een voormalige distributeur.

De feiten: de breuk tussen Hula Hoops en Croky

De zaak draaide rond de bekende ringvormige chips Hula Hoops, geproduceerd door de groep Intersnack. Gedurende bijna 20 jaar werden deze chips in de Benelux exclusief gedistribueerd door Roger & Roger, de producent van het merk Croky. De producten werden verkocht in een zogenaamde ‘co-branding’-verpakking, waarop zowel het merk “Hula Hoops” als het bekende “Croky”-logo met de papegaai prijkten.

In juni 2022 beëindigde Intersnack de distributieovereenkomst, met een opzegtermijn tot 1 juli 2024. Na deze datum gingen beide partijen hun eigen weg:

• Roger & Roger lanceerde een eigen ringvormige chips, genaamd “Croky Rings”, in een verpakking die eveneens zeer sterk leek op de vroegere “Croky Hula Hoops”-verpakking, uiteraard zonder de vermelding “Hula Hoops”.
• Intersnack lanceerde de Hula Hoops-chips opnieuw, ditmaal onder hun eigen merk “Chio”, in een verpakking die visueel aansloot bij de vroegere co-branding verpakking, maar zonder de Croky-elementen.

Deze gelijktijdige aanwezigheid van twee zeer gelijkaardige producten en verpakkingen op de markt leidde onvermijdelijk tot een rechtszaak.

De beslissing

De voorzitter moest zich buigen over verschillende vorderingen, waaronder op vlak van auteursrecht, merkenrecht en eerlijke marktpraktijken.

Geen auteursrecht op de vorm van de chips

Intersnack argumenteerde dat de ringvorm van de Hula Hoops-chips een originele creatie was en dus beschermd werd door het auteursrecht. De voorzitter veegde dit argument van tafel.

De voorzitter oordeelde dat het idee om een chips in de vorm van een ring te maken op zich niet beschermd kan worden. Bovendien werd de specifieke vorm – een eenvoudige, banale cilinder – samen met de goudgele kleur en knapperige textuur, beschouwd als banaal en inherent aan de aard van een aardappelchips. De vorm weerspiegelde niet de persoonlijkheid van de maker door vrije en creatieve keuzes en was dus niet origineel genoeg voor auteursrechtelijke bescherming.

Vervallenverklaring van het beeldmerk Hula Hoops

Een tweede cruciale slag die Intersnack verloor, was die over haar beeldmerk. Roger & Roger voerde aan dat Intersnack haar geregistreerde beeldmerk (uit 1997) de voorbije vijf jaar niet ‘normaal’ had gebruikt, en vorderde de vervallenverklaring.

De voorzitter stelde vast dat het merk de laatste jaren enkel was gebruikt in de co-branding-versie, met toevoeging van de zeer onderscheidende elementen “Croky” en de papegaai. Deze toevoegingen en de gewijzigde grafische stijl van “Hula Hoops” zorgden ervoor dat het gebruikte teken significant afweek van het oorspronkelijk geregistreerde merk. De voorzitter besloot dat er geen sprake was van een normaal gebruik van het geregistreerde merk, en verklaarde het merk dan ook vervallen.

Strijd met de eerlijke marktpraktijken

Hier behaalde Intersnack wél een belangrijk punt. De voorzitter oordeelde dat een voormalig distributeur bij het beëindigen van een contract moet waken dat er geen verwarring wordt gecreëerd met de producten van zijn voormalige partner.

Roger & Roger had zich niet beperkt tot het verwijderen van de naam “Hula Hoops”, maar had een verpakking gebruikt die nagenoeg identiek was. Hoewel Roger & Roger haar eigen Croky-merk mocht gebruiken, en de ringvormige chips vrij waren van rechten, ging het gebruik van de “vliegende chipsjes” op de achtergrond te ver. Dit visuele element maakte al sinds 1997 deel uit van de commerciële communicatie van Intersnack. Door dit element over te nemen op een verder quasi-identieke verpakking, handelde Roger & Roger in strijd met de eerlijke marktpraktijken door onvoldoende afstand te nemen van haar voormalige leverancier.

Gebruik van de term “The Original” is toegelaten

Roger & Roger betwistte ook dat Intersnack haar product als “The Original Hula Hoops” mocht aanprijzen. De voorzitter oordeelde dat dit niet misleidend was. Aangezien Intersnack de oorspronkelijke producent is, is deze claim feitelijk correct en niet denigrerend ten aanzien van concurrenten.

Juridische analyse en duiding

Deze uitspraak illustreert enkele fundamentele principes van het intellectueel eigendomsrecht en ondernemingsrecht.

1. De drempel voor auteursrecht op gebruiksvoorwerpen: Deze uitspraak bevestigt de vaste rechtspraak dat een vorm die louter door technische of functionele vereisten wordt bepaald, niet snel voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt. Er moet sprake zijn van een “persoonlijke stempel” van de maker, wat bij een eenvoudige geometrische vorm als een ring quasi onmogelijk te bewijzen is. De verwijzing naar de rechtspraak van het Hof van Justitie (o.a. het Brompton-arrest) is hierin richtinggevend.
2. Het belang van correct merkgebruik: De vervallenverklaring van het beeldmerk is een harde les. Een merk registreren is één ding, het correct gebruiken is een ander. Wanneer men een merk gebruikt in een vorm die te sterk afwijkt van de registratie, bijvoorbeeld door de systematische toevoeging van een ander dominant merk, loopt men het risico dat dit niet langer als een “normaal gebruik” wordt beschouwd. Dit kan na vijf jaar leiden tot het verlies van de merkrechten, zoals hier het geval was. Dit is een cruciaal aandachtspunt bij co-branding-strategieën.
3. De algemene zorgvuldigheidsplicht na een contractbreuk: Het meest interessante aspect is de veroordeling op basis van artikel VI.104 van het Wetboek van Economisch Recht (oneerlijke marktpraktijken). Zelfs wanneer er geen sprake is van een concrete inbreuk op een auteurs- of merkenrecht, rust er op een voormalige contractspartij een verhoogde plicht om zich te onthouden van handelingen die verwarring kunnen stichten of op een oneerlijke manier meeliften op de bekendheid van de voormalige partner. De distributeur moet actief afstand nemen en een eigen, duidelijke commerciële identiteit ontwikkelen.

Wat dit concreet betekent

• Voor de producent (principaal): Vertrouw niet enkel op het auteursrecht om de vorm van uw product te beschermen; dit is juridisch zeer moeilijk. Zorg voor sterke, geregistreerde woord- en beeldmerken en zie erop toe dat ze correct worden gebruikt, ook door uw distributeurs. Leg in distributieovereenkomsten duidelijk vast wie de rechten op de verpakkingsontwerpen bezit. Na beëindiging van de relatie kunt u optreden tegen een ex-distributeur die te dicht bij uw huisstijl aanleunt.
• Voor de distributeur: Wees uiterst voorzichtig wanneer u na het einde van een distributiecontract een eigen, concurrerend product lanceert. U mag uiteraard uw eigen merk gebruiken, maar u moet een voldoende afwijkende verpakking ontwikkelen. Het louter verwijderen van de merknaam van de producent is onvoldoende. Vermijd het kopiëren van kenmerkende visuele elementen (zoals de ‘vliegende chipsjes’ in deze zaak) om een veroordeling wegens oneerlijke concurrentie te voorkomen.

FAQ (Veelgestelde vragen)

Is de vorm van een voedingsproduct ooit beschermd?
Ja, dat kan, maar het is moeilijk. De vorm van een product is zelden beschermd door het auteursrecht, omdat die vaak te functioneel of “banaal” is en niet het resultaat van vrije creatieve keuzes. Bescherming is wel mogelijk via het merkenrecht, als de vorm zo iconisch is dat het als merk functioneert (zoals de Toblerone-reep) of via het modellenrecht, als de vorm nieuw is en een uniek uiterlijk heeft.

Wat wordt bedoeld met het ‘normaal gebruik’ van een merk?
Dit betekent dat de merkhouder het merk moet gebruiken zoals het geregistreerd is, of in een vorm die slechts op ondergeschikte punten afwijkt zonder het onderscheidend vermogen aan te tasten. Een ingrijpende grafische wijziging of de toevoeging van een ander dominant merk kan ertoe leiden dat de rechtbank oordeelt dat het geregistreerde merk zelf niet wordt gebruikt.

Mijn distributiecontract is beëindigd. Mag ik een concurrerend product lanceren?
Ja, tenzij er een geldig niet-concurrentiebeding in uw overeenkomst staat. U moet echter wel uw eigen commerciële weg inslaan. U bent verplicht om voldoende afstand te nemen van de producten en de huisstijl van uw voormalige leverancier om elke vorm van verwarring of parasitair gedrag te vermijden.

Conclusie

De beëindiging van een langdurige distributierelatie vereist een zorgvuldige juridische strategie. Deze uitspraak toont aan dat intellectuele eigendomsrechten complex zijn en dat de algemene principes van eerlijke handelspraktijken in België een cruciale rol spelen. Het is niet omdat een productvorm of een merk niet (meer) beschermd is, dat een voormalige partner vrij spel heeft. Een duidelijke differentiatie in productpresentatie is essentieel om juridische claims te vermijden.