Mag Meta uw keuze voor een chronologische feed zomaar resetten?

Nee, de keuze die een gebruiker op Facebook of Instagram maakt voor een niet-geprofileerde, chronologische tijdlijn moet permanent zijn. Het automatisch terugschakelen naar een algoritmische feed is een verboden ‘dark pattern’ dat de autonomie van de gebruiker ondermijnt. Dit volgt uit een baanbrekend vonnis van de Rechtbank Amsterdam van 2 oktober 2025, die oordeelde dat Meta hiermee de Europese Digital Services Act (DSA) schendt.

De feiten en de juridische context

De zaak werd aangespannen door de Nederlandse stichting Bits of Freedom (BoF), een organisatie die opkomt voor digitale burgerrechten. BoF stelde dat Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram, de gebruikers onvoldoende controle geeft over de informatie die zij te zien krijgen.

De kern van het probleem lag in de zogenaamde ‘aanbevelingssystemen’. Standaard presenteren Facebook en Instagram een ‘geprofileerde’ feed, waarin algoritmes bepalen welke content voor de gebruiker het meest relevant is. Gebruikers kunnen echter ook kiezen voor een chronologische, niet-geprofileerde feed. Deze keuze bleek echter niet permanent:

1. Automatische reset: Bij het navigeren naar een ander onderdeel van de app of website, of bij het opnieuw opstarten, werd de instelling automatisch teruggezet naar de geprofileerde feed.
2. Moeilijke toegankelijkheid: Op verschillende onderdelen van de platformen, zoals de startpagina van de Facebook-app en de Reels-sectie, was de optie voor een niet-geprofileerde feed omslachtig en niet direct toegankelijk.

BoF argumenteerde dat deze praktijken in strijd zijn met de Digital Services Act (DSA), een Europese verordening die sinds 2024 van toepassing is en die zeer grote online platformen zoals Facebook en Instagram strenge verplichtingen oplegt.

De beslissing van de rechtbank

De voorzieningenrechter in Amsterdam stelde Bits of Freedom grotendeels in het gelijk en oordeelde dat Meta Ierland (de entiteit die de diensten in Europa aanbiedt) op meerdere punten in strijd handelt met de DSA.

De rechtbank baseerde haar oordeel op de volgende artikelen uit de DSA:

• Artikel 27 DSA: Dit artikel verplicht platformen om een functionaliteit aan te bieden waarmee een gebruiker zijn “voorkeursoptie” voor een aanbevelingssysteem “te allen tijde” kan selecteren en wijzigen. Deze functionaliteit moet “rechtstreeks en gemakkelijk toegankelijk” zijn.
• Artikel 38 DSA: Zeer grote online platformen moeten ten minste één aanbevelingssysteem aanbieden dat niet is gebaseerd op profilering.
• Artikel 25 DSA: Dit artikel verbiedt het gebruik van misleidende online-interfaces, ook wel ‘dark patterns’ (donker patroon) genoemd, die het vermogen van gebruikers om vrije en geïnformeerde beslissingen te nemen verstoren of ondermijnen.

De rechter oordeelde dat de praktijk van het automatisch terugschakelen naar de geprofileerde feed een verboden donker patroon is. De overweging van de rechtbank is helder:

“Aannemelijk is dat deze praktijk tot keuzemoeheid van gebruikers leidt en daarmee een wezenlijke verstoring vormt van de autonomie van de gebruikers van Facebook en Instagram. Deze functionaliteit van de platforms betreft dan ook een door de DSA verboden donker patroon.”

De rechtbank beval Meta Ierland om binnen twee weken de volgende aanpassingen door te voeren op straffe van een dwangsom die kan oplopen tot € 5.000.000:

1. De keuze voor een niet-geprofileerd aanbevelingssysteem persistent te maken, zodat deze behouden blijft.
2. De optie voor een niet-geprofileerde feed rechtstreeks en gemakkelijk toegankelijk te maken op alle onderdelen waar dit nu niet het geval is.

Juridische analyse en duiding

Dit vonnis is van groot belang voor de handhaving van de Digital Services Act in de hele Europese Unie. Hoewel het een uitspraak van een Nederlandse rechter betreft, is de DSA een Europese verordening die rechtstreekse werking heeft in alle lidstaten, inclusief België. De interpretatie door de Amsterdamse rechtbank vormt dan ook een zeer sterk precedent voor hoe Belgische rechtbanken en toezichthouders de verplichtingen onder de DSA zullen uitleggen.

De kern van de uitspraak is de kwalificatie van de niet-persistente keuze als een ‘donker patroon’ onder artikel 25 DSA. De rechter linkt dit expliciet aan de aantasting van de autonomie en keuzevrijheid van de gebruiker. Door de gebruiker herhaaldelijk te dwingen dezelfde keuze te maken, ontstaat ‘keuzemoeheid’, waardoor de gebruiker de facto wordt ‘genudged’ naar de standaardinstelling die het platform verkiest. Dit gaat recht in tegen de doelstelling van de DSA, die er juist op gericht is de machtsbalans tussen platform en gebruiker te herstellen.

De urgentie van de zaak werd versterkt door de naderende Nederlandse verkiezingen, waarbij de rechter het belang van de vrijheid van informatiegaring als fundamenteel voor een democratische samenleving benadrukte. Dit onderstreept de bredere maatschappelijke impact van aanbevelingsalgoritmes en de noodzaak van strikte regulering.

Wat dit concreet betekent

• Voor Facebook- en Instagramgebruikers: Uw recht op een chronologische, niet-gestuurde feed is versterkt. Platformen mogen uw keuze niet langer negeren. U mag verwachten dat deze optie binnenkort niet alleen makkelijker te vinden is, maar ook permanent wordt onthouden als u daarvoor kiest.
• Voor Meta en andere online platformen: Dit is een duidelijk signaal dat interfaces ontworpen moeten worden met de autonomie van de gebruiker als uitgangspunt. Het subtiel terugdringen van gebruikers naar een commercieel voordeligere standaardinstelling wordt niet getolereerd. Platformen zullen hun interfaceontwerp kritisch moeten evalueren in het licht van de verbodsbepaling op ‘dark patterns’.
• Voor belangenorganisaties en toezichthouders: Deze uitspraak levert een krachtig juridisch kader om de rechten van gebruikers onder de DSA af te dwingen via de nationale rechter. Het toont aan dat de bepalingen van de DSA concrete en afdwingbare verplichtingen creëren.

FAQ (Veelgestelde vragen)

Wat is een ‘dark pattern’ of ‘donker patroon’?
Een ‘dark pattern’ is een techniek in een gebruikersinterface die ontworpen is om u te misleiden of te manipuleren om dingen te doen die u niet van plan was, zoals een aankoop doen of bepaalde privacy-instellingen accepteren. Het automatisch resetten van uw feed-voorkeur is door de rechter als een dergelijk verboden patroon bestempeld.

Is deze Nederlandse uitspraak ook van toepassing in België?
Ja, juridisch gezien is dit zeer relevant. De Digital Services Act (DSA) is een Europese verordening en geldt dus identiek in België en Nederland. Hoewel een vonnis van een Nederlandse rechtbank een Belgische rechter niet bindt, heeft het grote precedentwaarde. Het toont aan hoe de DSA-regels in de praktijk worden geïnterpreteerd en toegepast, wat een Belgische rechter sterk zal beïnvloeden in een gelijkaardige zaak.

Wat kan ik doen als mijn instellingen nog steeds worden gereset?
Meta heeft twee weken de tijd gekregen om de aanpassingen door te voeren. Controleer of uw apps up-to-date zijn. Als het probleem aanhoudt, kunt u overwegen een klacht in te dienen bij de Belgische toezichthouder voor de DSA, het BIPT (Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie).

Conclusie

De uitspraak tegen Meta is een cruciale overwinning voor de digitale rechten van elke Europese burger. Het bevestigt dat de Digital Services Act geen papieren tijger is, maar een krachtig instrument om de dominantie van techgiganten aan banden te leggen. De boodschap is duidelijk: de keuze van de gebruiker moet eenvoudig, toegankelijk en vooral gerespecteerd zijn.