Is een tv-serie plagiaat als het dezelfde setting en thema’s als een boek gebruikt?

Een auteur schrijft een boek dat zich afspeelt in een specifieke, tot de verbeelding sprekende locatie. Jaren later verschijnt een succesvolle tv-serie die dezelfde locatie en sfeer gebruikt. Is dat een inbreuk op het auteursrecht? Niet noodzakelijk. Het auteursrecht beschermt de concrete, originele uitwerking van een verhaal (zoals de plot), niet de abstracte ideeën, thema’s of locaties. Een uitspraak van de voorzitter van de Ondernemingsrechtbank Gent van 13 november 2025 over de populaire serie ‘Knokke Off’ bevestigt dit fundamentele principe.

De feiten: de zaak ‘Verzwijg mij niet’ vs. ‘Knokke Off’

De zaak werd in kort geding aangespannen door de auteur Piet Baete tegen het productiehuis DINGIE.

De eiser, Piet Baete, is de auteur van de misdaadroman ‘Verzwijg Mij Niet’, gepubliceerd in 2011. Dit boek is een thriller waarin een hoofdinspecteur een mysterieuze verdwijning in Knokke onderzoekt.

De verweerder, DINGIE, is het productiehuis van de succesvolle televisieserie ‘Knokke Off’ (internationaal bekend als ‘High Tides’). Deze reeks, gelanceerd in 2023, is een drama over de levens van een groep begoede jongeren in Knokke, hun familieconflicten, mentale problemen en decadente levensstijl.

De auteur stelde dat de serie ‘Knokke Off’ een niet-toegelaten bewerking of adaptatie was van zijn boek. Hij wees op de identieke setting (het elitaire Knokke), de sfeer, en een lijst van 73 vermeende gelijkenissen in personages en gebeurtenissen. Hij vorderde een onmiddellijke staking van de verdere exploitatie van de serie.

De beslissing van de rechtbank

De Voorzitter van de Ondernemingsrechtbank Gent heeft de hoofdvordering van de auteur volledig afgewezen als ongegrond.

De voorzitter paste de zogenaamde “totaalindruk”-test toe. Hierbij vergeleek de rechter de fundamentele kenmerken van beide werken om te zien of ze eenzelfde beeld oproepen. De conclusie was duidelijk:

• Het boek ‘Verzwijg Mij Niet’ is een klassieke ‘whodunit’ misdaadthriller. De centrale verhaallijn is het politieonderzoek naar een moord.
• De serie ‘Knokke Off’ is een drama. De centrale verhaallijn is niet een moordonderzoek, maar focust op de interpersoonlijke relaties, generatieconflicten en psychologische problemen van de jongeren.

De voorzitter oordeelde dat de verhaallijnen “onvergelijkbaar” zijn. De enige significante gemeenschappelijke factor is de locatie (Knokke) en de bijhorende clichés van rijkdom, decadentie en feesten.

Cruciaal was de overweging van de voorzitter dat deze “Knokse achtergrond” en bijhorende stereotypes tot het “gemeengoed” behoren (het publiek domein). Het is een algemeen bekend decor dat niet gemonopoliseerd kan worden via het auteursrecht.

De 73 aangehaalde gelijkenissen werden door de voorzitter omschreven als “vérgezocht, detaillistisch en gekunsteld”. Het ging volgens de voorzitter om algemene menselijke thema’s (zoals ontrouw, verslaving, elitair gedrag) die vaak in literatuur voorkomen en elke oorspronkelijkheid missen.

Juridische analyse en duiding

Deze uitspraak is een perfecte illustratie van een van de basisprincipes van het auteursrecht: de idee-expressie dichotomie.

Het Belgische auteursrecht, verankerd in artikel XI.165 e.v. van het Wetboek van Economisch Recht (WER), beschermt niet het abstracte idee, de gedachte, de methode of de stijl. Het beschermt enkel de concrete en originele vorm of uitdrukking waarin dat idee is gegoten.

• Het idee (niet beschermd): “Een drama over rijke, decadente jongeren in Knokke.”
• De expressie (wel beschermd): De specifieke, originele plot van ‘Verzwijg Mij Niet’ (een detective onderzoekt een moord op een jongeman na een tuinfeest bij de familie De Greve, etc.).

Omdat de serie ‘Knokke Off’ enkel het idee en de setting deelde, maar een totaal andere expressie (verhaallijn) had, was er geen sprake van een inbreuk.

Een opvallende noot: de afgewezen tegenvordering

Het productiehuis DINGIE had op haar beurt een tegenvordering ingesteld wegens tergend en roekeloos geding, met een eis tot schadevergoeding en publicatie van het vonnis.

Ook deze tegenvordering werd door de voorzitter afgewezen. De voorzitter stelde dat een vordering pas ‘roekeloos’ is als ze lichtvaardig wordt ingesteld, wat een redelijk persoon niet zou doen. Hoewel de auteur zijn zaak verloor, was deze niet op voorhand volledig kansloos; ze vereiste een uitvoerig verweer van de tegenpartij.

De voorzitter maakte ook een interessante scheiding tussen de mediacampagne die de auteur voorafgaand aan de zaak voerde en de rechtsvordering zelf. Het feit dat iemand de media opzoekt, maakt de daaropvolgende rechtszaak niet automatisch tergend of roekeloos.

Wat dit concreet betekent

• Voor auteurs en scenaristen: U kunt een algemeen concept, een thema (bv. “liefde in oorlogstijd”) of een locatie (bv. “het decadente Knokke”) niet claimen. Uw bescherming ligt in uw unieke plot, de specifieke opeenvolging van gebeurtenissen, en de originele wisselwerking tussen uw personages.
• Voor productiehuizen en makers: U mag zich laten inspireren door bestaande werken, zolang u maar geen concrete, originele verhaalelementen overneemt. Het gebruik van eenzelfde setting of algemeen thema is toegestaan, mits u er een eigen, originele draai aan geeft. Het documenteren van uw eigen, onafhankelijke creatieproces kan cruciaal zijn als verweer.
• Voor wie een rechtszaak overweegt: De drempel voor “tergend en roekeloos geding” ligt hoog. U verliest uw zaak niet zomaar. U moet echt lichtvaardig of met kwade bedoelingen hebben gehandeld. Deze uitspraak toont echter ook aan dat beide partijen (eiser en verweerder) hun vorderingen (hoofd- en tegenvordering) volledig kunnen verliezen en elk hun eigen kosten moeten dragen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is het juridische verschil tussen plagiaat en inspiratie?
Juridisch gezien is plagiaat (of een ‘niet-toegelaten bewerking’) het overnemen van de concrete, originele elementen van andermans werk, zoals de specifieke verhaallijn, structuur of dialogen, waardoor eenzelfde totaalindruk ontstaat. Inspiratie is het gebruiken van algemene ideeën, thema’s of een sfeer om een nieuw, op zichzelf staand origineel werk te creëren.

Zijn de personages uit mijn boek beschermd?
Ja, mits zij voldoende origineel zijn uitgewerkt. Een algemeen ‘type’ (bv. “een norse detective” of “een rijkeluiszoontje met een drugsprobleem”) is niet beschermd. Maar een personage met een specifieke, originele achtergrond, karaktertrekken, en een unieke rol in de plot geniet wel auteursrechtelijke bescherming.

Wat als ‘Knokke Off’ wel de moordplot uit het boek had gebruikt, maar alle namen had veranderd?
Dat zou hoogstwaarschijnlijk wél een inbreuk zijn geweest. Het auteursrecht beschermt de kern van de creatie, zijnde de originele verhaallijn (de ‘rode draad’). Het veranderen van namen of locaties is onvoldoende om een inbreuk te verdoezelen als de fundamentele plot illegaal is overgenomen.

Conclusie

Deze uitspraak over ‘Knokke Off’ is een schoolvoorbeeld van de grenzen van het auteursrecht in België. Het bevestigt dat sfeer, thema’s en locaties – hoe sfeerbepalend ook – tot het “gemeengoed” behoren en vrijelijk gebruikt mogen worden. De juridische bescherming ligt niet in het idee, maar in de unieke, persoonlijke en originele uitvoering ervan.