Mag u uw eigen familienaam nog gebruiken als handelsnaam na de overdracht van uw handelszaak?

Wanneer u uw handelszaak overdraagt, wordt in de regel ook de handelsnaam overgedragen om de waarde van het cliënteel te vrijwaren. Dit principe geldt steevast, zelfs wanneer de bewuste handelsnaam volledig of gedeeltelijk overeenstemt met uw persoonlijke familienaam. U behoudt uiteraard het basisrecht om uw familienaam nadien voor nieuwe, eigen activiteiten te gebruiken, maar u bent in dat geval juridisch verplicht om de nodige maatregelen te treffen ter voorkoming van verwarring met uw voormalige onderneming.

De feiten

Een verzekeringstussenpersoon (mevrouw R.) oefende haar professionele activiteiten uit door middel van een vennootschap die haar eigen naam droeg.

In 2010 droeg deze vennootschap haar verzekeringsportefeuille over aan een andere partij, de heer D..

Na deze overdracht bleef mevrouw R. nog een vijftal jaar als werknemer in loondienst werken bij de overnemer.

De overnemer opereerde vanaf het moment van de overname onder een handelsnaam die de familienaam van mevrouw R. combineerde met zijn eigen familienaam.

Nadat zij enkele jaren andere functies had uitgeoefend, besloot mevrouw R. in 2022 om opnieuw als zelfstandige in het verzekeringswezen aan de slag te gaan onder haar eigen familienaam.

In 2024 startte zij een juridische procedure waarbij zij vorderde dat de heer D. het gebruik van haar familienaam in zijn handelsnaam en op documenten naar klanten zou staken.

De beslissing

In een arrest van 11 november 2025 bevestigde het hof van beroep te Antwerpen het vonnis van de voorzitter van de ondernemingsrechtbank en wees de stakingsvordering van de oorspronkelijke eigenares af.

Het hof van beroep oordeelde dat de handelsnaam een inherent element is van de handelszaak. Omdat de essentie van een handelszaak net het cliënteel betreft, en de handelsnaam het middel bij uitstek is om dit cliënteel aan te trekken en te behouden, houdt de overdracht van een handelszaak steeds de overdracht van de handelsnaam in. Dit principe is van toepassing, zelfs als er in de overnameovereenkomst niets expliciet over de naam werd bepaald.

Het hof oordeelde dat de verkoop van de verzekeringsportefeuille bijgevolg impliciet de overname van de handelsnaam door de koper inhield. De overnemer was zodoende volkomen gerechtigd om de benaming verder te gebruiken in het economisch verkeer. Daaruit vloeit eveneens voort dat de overdrager de overgedragen handelsnaam na de verkoop in beginsel niet meer mag gebruiken.

Juridische analyse en duiding

In het ondernemingsrecht en het intellectueel eigendomsrecht ontstaat er vaak een bijzonder spanningsveld wanneer de handelsnaam van een ingeschreven entiteit in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) samenvalt met de geslachtsnaam van de oprichter. Iedereen is immers wettelijk gerechtigd om zijn of haar familienaam in te zetten als handelsnaam of als maatschappelijke benaming. Wanneer dit gebeurt, krijgt de geslachtsnaam een economische functie en verwerft deze een commerciële waarde die volledig losstaat van de fysieke persoon.

De juridische bescherming van een handelsnaam vereist in België geen verplichte inschrijving of depot, maar ontstaat uitsluitend door het eerste openbare, zichtbare en ononderbroken gebruik ervan, conform artikel 8 van het Unieverdrag van Parijs. Dit geeft de eerste gebruiker het exclusieve recht om latere, verwarringwekkende gebruiken te verbieden binnen het geografische gebied waar de naam uitstraling heeft.

Wanneer een handelszaak wordt verkocht, kan de geslachtsnaam als bestanddeel van de handelsnaam vrij worden overgedragen aan de koper. Toch betekent dit niet dat de verkoper zijn identiteit verliest. Het recht op een naam blijft een persoonlijkheidsrecht dat intrinsiek onvervreemdbaar is. De oorspronkelijke handelaar behoudt in beginsel het recht om later opnieuw ondernemersactiviteiten te verrichten onder de eigen familienaam.

Het hof van beroep herinnert er evenwel aan dat dit recht niet absoluut is in het kader van eerlijke marktpraktijken (Wetboek van economisch recht). Elke handelaar die gebruikmaakt van zijn familienaam nadat deze eerder als handelsnaam is overgedragen, draagt een zware zorgvuldigheidsplicht. De ondernemer die zich het laatst vestigt met een homonieme of sterk gelijkende handelsnaam, moet proactief voorzorgsmaatregelen treffen om verwarringsgevaar met de reeds bestaande onderneming te vermijden. Het verwarringsgevaar wordt hierbij objectief beoordeeld aan de hand van de visuele, auditieve en conceptuele overeenstemming, de aard van de activiteiten en de geografische reikwijdte.

Wat dit concreet betekent

• Voor de verkoper (overdrager): Bij de overdracht van uw handelszaak verkoopt u de economische waarde van uw opgebouwde naam mee. Als uw handelsnaam uw eigen familienaam bevat, verliest u het recht om deze naam nog te gebruiken om uw vroegere cliënteel te benaderen. Start u later een nieuw project onder uw eigen naam, dan bent ú degene die verplicht is om zich duidelijk te onderscheiden (bijvoorbeeld door een voornaam toe te voegen, een duidelijk ander logo te gebruiken of een andere geografische focus te kiezen) om oneerlijke concurrentie en verwarring te vermijden.
• Voor de koper (overnemer): U bent in de regel wettelijk beschermd: de handelsnaam volgt het cliënteel. Toch is het sterk aangeraden om de overdracht van intellectuele eigendommen, waaronder domeinnamen, logo’s en de specifieke handelsnaam, steeds expliciet in uw overnameovereenkomst te documenteren. Zo vermijdt u juridische conflicten met de voormalige eigenaar in de toekomst.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Behoort de handelsnaam altijd tot de handelszaak bij een bedrijfsovername?
Ja, in principe wel. Omdat het cliënteel het belangrijkste onderdeel van een handelszaak is, en de handelsnaam dient om dit cliënteel aan te trekken, gaat de naam stilzwijgend over op de koper, tenzij in de overnameovereenkomst uitdrukkelijk anders is bepaald.

Ben ik het recht op mijn eigen familienaam kwijt als ik mijn zaak met die naam verkoop?
Neen. Uw recht op uw familienaam is een onvervreemdbaar persoonlijkheidsrecht. U mag uw naam in de toekomst opnieuw gebruiken voor commerciële doeleinden, maar u bent wel verplicht om voldoende maatregelen te nemen zodat het publiek uw nieuwe onderneming niet verwart met de handelszaak die u eerder verkocht.

Moet een handelsnaam geregistreerd zijn om beschermd te worden?
Neen, in tegenstelling tot een merk wordt een handelsnaam beschermd louter door het eerste publieke, zichtbare en ononderbroken gebruik ervan in het economisch verkeer. Registratie in de KBO (Kruispuntbank van Ondernemingen) is nuttig als bewijselement, maar geen absolute vereiste voor bescherming.

Conclusie

De overdracht van een onderneming impliceert in België dat u ook het recht om de handelsnaam commercieel uit te baten, overdraagt. Dit geldt onverkort wanneer de naam van de onderneming uw eigen familienaam is. Wie nadien als zelfstandige opnieuw wil starten onder zijn eigen naam, moet behoedzaam handelen en elke vorm van verwarring met de overgedragen zaak uitsluiten.