Mag een verzekeraar een privédetective inzetten om mij te filmen?

U bent het slachtoffer van een medische fout en lijdt aanzienlijke schade. Uw verzekeraar trekt de omvang van uw letsels echter in twijfel en schakelt een privédetective in om u te filmen. Ja, een verzekeraar mag onder strikte voorwaarden een onderzoek instellen, maar de bewijswaarde van zo’n verslag is beperkt en de regels zijn recent aanzienlijk verstrengd. Een arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 27 maart 2023 illustreert perfect hoe rechters omgaan met dergelijke detectiveverslagen.

De feiten: een medische fout met verstrekkende gevolgen

De zaak betrof een patiënte die tijdens een ruggenprik (spinale-epidurale verdoving) het slachtoffer werd van een medische fout. De anesthesist prikte op een verkeerd en gevaarlijk hoog niveau (Th12-L1), wat leidde tot een beschadiging van het ruggenmerg. De gevolgen voor de patiënte waren dramatisch: chronische pijn, beperkte mobiliteit, gevoelsstoornissen en een ernstige impact op haar levenskwaliteit.

De verzekeraar van de aansprakelijke arts en het ziekenhuis vermoedde dat de patiënte haar schade overdreef (‘aggravatie’). Om dit te bewijzen, werd een privédetective ingeschakeld. Deze detective filmde de patiënte op verschillende momenten in de openbare ruimte, met als doel aan te tonen dat haar fysieke beperkingen, zoals haar afhankelijkheid van krukken, minder ernstig waren dan beweerd.

De beslissing van het hof van beroep

Het hof van beroep te Antwerpen bevestigde de aansprakelijkheid van de anesthesist en het ziekenhuis. Wat echter cruciaal is, is de manier waarop het hof omging met het verslag van de privédetective. Zowel in eerste aanleg als in beroep werd het detectiveverslag kordaat van tafel geveegd.

Het hof oordeelde dat de vaststellingen van een privédetective, gemaakt gedurende beperkte periodes, onvoldoende overtuigend zijn om de gedetailleerde bevindingen van diverse medische deskundigen te ondergraven. De rechter benadrukte daarbij drie belangrijke punten:

1. Eenzijdigheid: Het verslag werd opgesteld in opdracht van een partij met een duidelijk financieel belang in de zaak.
2. Selectiviteit: De partij die de opdracht gaf, beslist zelf welke beelden en observaties aan de rechtbank worden voorgelegd, wat twijfels oproept over de volledigheid en objectiviteit.
3. Medische verslagen wegen zwaarder: De rechter oordeelde dat de observaties van een detective niet kunnen opwegen tegen de uitgebreide medische onderzoeken en conclusies van diverse artsen en de door de rechtbank aangestelde gerechtsdeskundige.

Het verslag werd dus als onbetrouwbaar en irrelevant beschouwd in het licht van het overweldigende medische bewijs.

Juridische analyse en duiding

De uitspraak sluit perfect aan bij de vaste rechtspraak dat een rechter een soevereine beoordelingsbevoegdheid heeft over de bewijswaarde van een detectiveverslag. Het wordt hoogstens beschouwd als een feitelijk vermoeden dat getoetst moet worden aan andere, objectieve elementen in het dossier.

Deze zaak illustreert bovendien de spanning tussen het bestrijden van fraude en het recht op privacy van het slachtoffer. De wetgeving hierrond is recent grondig gewijzigd.

De oude regeling: wet privédetective 1991

Ten tijde van de feiten was de wet van 19 juli 1991 tot regeling van het beroep van privé-detective van toepassing. Die wet verbood het bespieden op niet-publieke plaatsen zonder toestemming, waardoor filmen op straat a contrario was toegestaan. Een cruciaal verbod was echter het inwinnen van informatie over de gezondheid. De rechtspraak was verdeeld over de vraag of het filmen van iemands fysieke beperkingen onder dit verbod viel.

De nieuwe regeling: wet private opsporing 2024

Sinds de Wet van 18 mei 2024 tot regeling van de private opsporing zijn de regels veel strenger en duidelijker, mede onder invloed van de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Voor verzekeraars die de gezondheidstoestand van een slachtoffer willen onderzoeken, gelden nu vijf cumulatieve en strikte voorwaarden:

1. De opdracht moet uitgaan van een verzekeringsonderneming.
2. De informatie moet noodzakelijk zijn voor een rechtsvordering.
3. Er moet een schriftelijke vraag zijn van een door de verzekeraar aangestelde controlearts. Deze arts moet de betrokkene eerst hebben onderzocht, of minstens driemaal tevergeefs hebben opgeroepen voor een onderzoek.
4. Het onderzoek mag enkel tot doel hebben na te gaan of de beweerde gezondheidstoestand niet met de realiteit overeenstemt.
5. De resultaten van het onderzoek mogen uitsluitend aan de controlearts worden meegedeeld, niet rechtstreeks aan de verzekeraar.

Deze nieuwe wetgeving installeert de controlearts als een objectieve filter en ontneemt de verzekeraar grotendeels het “verrassingselement”. Meer nog, de nieuwe wet stelt duidelijk dat wanneer de bevindingen zijn verkregen door zwaarwichtige inbreuken op de wet, de rechter er geen enkel rechtsgevolg aan kan verlenen. Onrechtmatig verkregen bewijs wordt dus onbruikbaar.

Wat dit concreet betekent

• Voor het slachtoffer: Raak niet in paniek als u vermoedt dat u wordt gevolgd. Uw medisch dossier en de verslagen van de (gerechts)deskundigen blijven de belangrijkste bewijsstukken. Wees u ervan bewust dat een onderzoek mogelijk is, maar weet dat de verzekeraar een strikte procedure moet volgen. Een rechter zal een eenzijdig detectiveverslag altijd met de nodige argwaan bekijken.
• Voor de verzekeraar: De drempel om een privaat onderzoeker in te schakelen voor gezondheidsgegevens is aanzienlijk verhoogd. De procedure via de controlearts is dwingend en moet nauwgezet worden gevolgd. Een ‘fishing expedition’ is uitgesloten. Onrechtmatig verkregen bewijs is waardeloos en kan niet in een procedure worden gebruikt.
• Voor de arts en het ziekenhuis: In deze zaak lag de focus op de medische fout. Het detectiveonderzoek was een afleidingsmanoeuvre dat de kern van de aansprakelijkheid niet kon wegnemen. Een correcte medische praktijk en transparante communicatie blijven de beste verdediging.

FAQ (Veelgestelde vragen)

1. Is filmen door een privédetective een schending van mijn privacy?
Dat is complex. Observaties in de openbare ruimte zijn niet per definitie verboden. Echter, zodra het onderzoek gericht is op het verzamelen van ‘gezondheidsgegevens’ (zoals het vaststellen van fysieke beperkingen), valt dit onder de AVG en de wet private opsporing 2024. Zonder de procedure via een controlearts is de kans groot dat het bewijs onrechtmatig is.

2. Wat is de rol van de controlearts in de wet private opsporing?
De controlearts fungeert als een poortwachter of filter. Hij of zij moet op basis van een medisch onderzoek (of een poging daartoe) oordelen of er een gerechtvaardigd vermoeden is dat de beweringen van het slachtoffer niet kloppen. Pas na een schriftelijke vraag van deze arts mag een privaat onderzoeker worden ingeschakeld.

3. Kan een rechter een detectiveverslag zomaar negeren?
Absoluut. De rechter oordeelt soeverein over de bewijswaarde. Zoals dit arrest aantoont, zal een rechter een eenzijdig en selectief verslag naast zich neerleggen als het in tegenspraak is met objectieve medische expertises.

Conclusie

Het inschakelen van een privédetective door een verzekeraar is geen ‘vrijgeleide’. De rechter in deze zaak was duidelijk: een paar filmfragmenten kunnen een uitvoerig medisch dossier niet weerleggen. De nieuwe Wet Private Opsporing heeft de bakens bovendien aanzienlijk verzet, waardoor de privacy van het slachtoffer beter wordt beschermd en de rol van de controlearts cruciaal is. De bewijswaarde van een detectiveverslag blijft zeer relatief en is volledig onderworpen aan de kritische blik van de rechter.