Een forse schadeclaim voor een foto op uw website: bent u het slachtoffer van rechtsmisbruik?

Heeft u voor uw bedrijfswebsite een foto gebruikt en ontvangt u plots een aanmaning met een torenhoge schadeclaim? Een arrest van het hof van beroep te Gent van 20 januari 2025 bevestigt dat dat het eisen van exorbitante vergoedingen voor een online auteursrechtinbreuk kan neerkomen op rechtsmisbruik. Dit misbruik kan leiden tot een aanzienlijke vermindering van de uiteindelijke schadevergoeding.

De feiten: van een reisfoto tot een rechtszaak

Een fotograaf stelde vast dat de Belgische mediagroep Roularta een van zijn foto’s, een beeld van het viaduct van Millau, zonder toestemming gebruikte in een online artikel op de website femmesdaujourdhui.be. Via zijn advocaat stuurde de fotograaf een ingebrekestelling waarin hij de onmiddellijke verwijdering van de foto eiste, samen met een schadevergoeding van maar liefst € 19.656,00. Dit bedrag was gebaseerd op de tarieven van een entiteit genaamd OnLineArt.

Roularta verwijderde de foto onmiddellijk en toonde zich bereid om een minnelijke regeling te treffen voor een redelijke vergoeding. De mediagroep betwistte echter de geëiste som en wees erop dat de fotograaf niet alleen geen bewijs van zijn auteursrechten had geleverd, maar ook niet had aangetoond waarom de foto origineel was en dus auteursrechtelijke bescherming genoot. De fotograaf ging niet in op het verzoek tot overleg, hield vast aan zijn hoge eis en stapte uiteindelijk naar de rechtbank.

De beslissing van het hof van beroep

Het hof van beroep te Gent bevestigde in zijn arrest van 20 januari 2025 de beslissing van de ondernemingsrechtbank te Gent. Hoewel de auteursrechtinbreuk op de (in dit geval als origineel beschouwde) foto vaststond, oordeelde het hof dat de fotograaf zijn rechten op een kennelijk onredelijke wijze had uitgeoefend. Het hof kwalificeerde zijn handelswijze als rechtsmisbruik.

De belangrijkste redenen hiervoor waren:

1. De oorspronkelijke aanmaning voldeed niet aan de stelplicht: de fotograaf leverde geen enkel bewijs van zijn auteurschap of van de originaliteit van het werk.
2. De geëiste schadevergoeding was buitensporig hoog en gebaseerd op de niet-erkende en niet-transparante tarieven van OnLineArt.
3. Er was geen enkele bereidheid om een serieuze poging te doen tot een minnelijke schikking, ondanks de uitgestoken hand van Roularta.

Als sanctie voor dit rechtsmisbruik, matigde het hof de berekende schadevergoeding aanzienlijk tot een fractie van de oorspronkelijke vordering. Het hof verwierp hierbij de OnLineArt-tarieven en gebruikte de marktconforme tarieven van de erkende Belgische beheersvennootschap SOFAM als basis. De berekening verliep als volgt:

1. Basistarief: Het SOFAM-tarief voor een foto op een publicitaire site werd vastgesteld op € 159,64.
2. Verhoging voor duur: Dit bedrag werd met 50% verhoogd vanwege de periode dat de foto online stond, wat de gederfde licentievergoeding op € 239,46 bracht.
3. Vergoeding voor inbreuk: Daarbovenop kwam een verhoging van 100% (+ € 239,46) voor het gebruik zonder toestemming (schending vermogensrechten).
4. Morele schade: Een verdere verhoging van 50% (+ € 119,73) werd toegekend voor het niet vermelden van de naam van de fotograaf (schending morele rechten).
5. Subtotaal: De totale berekende schade kwam hiermee op € 598,65.
6. Sanctie voor rechtsmisbruik: Omdat de fotograaf zijn recht misbruikte, paste het hof een vermindering van 20% toe op het totaalbedrag (- € 119,73).
7. Eindbedrag: € 598,65 – € 119,73 = € 478,92.

Juridische analyse en duiding

Dit arrest ligt volledig in lijn met een reeks gelijkaardige uitspraken van het hof van beroep te Antwerpen in zogenaamde “PIXSY/OnLineArt”-zaken. De rechtspraak vormt hiermee een duidelijke dam tegen de praktijken van ‘auteursrechttrollen’. Dit zijn partijen die bedrijfsmatig en structureel auteursrechten handhaven met als primair doel het innen van vergoedingen die veel hoger liggen dan de gebruikelijke licentiekosten.

Een cruciaal element in deze zaken is de consistente afwijzing van de door de eisers gehanteerde OnLineArt-tarieven. De Belgische rechtscolleges schuiven deze tarieven volledig terzijde omdat OnLineArt in België geen erkende beheersvennootschap is, de tarieven niet openbaar consulteerbaar zijn en ze niet representatief zijn voor de Belgische markt. In plaats daarvan gebruiken ze de tarieven van erkende beheersvennootschappen, zoals SOFAM, als een redelijk uitgangspunt voor de schadebegroting.

De uitoefening van een recht wordt misbruik wanneer dit gebeurt op een wijze die “kennelijk de grenzen te buiten gaat van de uitoefening van dat recht door een bedachtzaam en voorzichtig persoon”. In dit geval oordeelde het hof dat de fotograaf niet handelde als een normaal zorgvuldig persoon. Het systematisch vorderen van exorbitante bedragen, het negeren van redelijke verzoeken tot overleg en het onvoldoende onderbouwen van de eigen claim in de pre-contentieuze fase, vormen samen een patroon dat als misbruik wordt bestempeld. De sanctie voor rechtsmisbruik is niet het verlies van het recht zelf, maar het herleiden van dat recht tot zijn normale proporties. In de context van schadeclaims betekent dit dat de rechter de toe te kennen vergoeding kan verminderen. In dit arrest paste het hof een vermindering van 20% toe op de reeds berekende, redelijke schade. In gelijkaardige Antwerpse zaken liepen de kortingen zelfs op tot 25% of 50%.

Wat dit concreet betekent

• Voor ondernemingen en website-eigenaars: Ontvangt u een aanmaning, analyseer dan eerst grondig de vordering. Ga na of de eiser zijn rechten bewijst, of de foto wel origineel is, of u mogelijk een licentie heeft, en of er een wettelijke uitzondering van toepassing is. Indien de claim onterecht lijkt, kunt u deze gemotiveerd betwisten. Indien de claim terecht lijkt, is het verstandig de afbeelding onmiddellijk te verwijderen om de schade te beperken. Laat u in elk geval niet intimideren door excessieve eisen.
• Voor fotografen en auteurs: U heeft het recht om op te treden tegen inbreuken op uw auteursrecht. Dit arrest toont echter aan dat de manier waarop u dat recht uitoefent, cruciaal is. Zorg voor een correct onderbouwde ingebrekestelling, wees bereid tot een constructief overleg en hanteer redelijke en marktconforme tarieven. Een té agressieve aanpak kan als een boemerang terugkomen en uw uiteindelijke vergoeding aanzienlijk verminderen.

FAQ (Veelgestelde vragen)

Wat moet ik als eerste doen als ik een schadeclaim voor een foto ontvang?
Analyseer de claim kritisch. Bent u ervan overtuigd dat de claim onterecht is (omdat u een licentie heeft, de foto niet origineel is, etc.), dan kunt u de vordering gemotiveerd afwijzen. Bij twijfel of als de claim terecht lijkt, is het een goede strategische zet om de foto te verwijderen om de duurtijd van de mogelijke inbreuk te stoppen. Het is sterk aangeraden om juridisch advies in te winnen bij een advocaat gespecialiseerd in auteursrecht alvorens u aansprakelijkheid erkent.

Wat is een redelijke schadevergoeding?
Een redelijke vergoeding is vaak gebaseerd op wat een normale licentie voor het desbetreffende gebruik gekost zou hebben. Belgische rechtbanken gebruiken de tarieven van erkende beheersvennootschappen zoals SOFAM als een objectief en betrouwbaar referentiepunt, niet de private en vaak onrealistische tarieven van buitenlandse entiteiten.

Kan ik verplicht worden om de volledige, hoge geclaimde som te betalen?
Nee. Als de geëiste vergoeding buitensporig is en de manier van innen agressief en onredelijk, kan een rechter oordelen dat er sprake is van rechtsmisbruik. In dat geval zal de rechter de schadevergoeding zelf begroten op een redelijk bedrag en dit bedrag mogelijk zelfs nog verminderen als sanctie.

Conclusie

De Belgische rechtspraak trekt een duidelijke lijn in het zand: het auteursrecht is geen instrument voor onredelijke verrijking. Hoewel een inbreuk op auteursrechten recht geeft op een schadevergoeding, moet de handhaving ervan op een correcte en proportionele manier gebeuren. Dit arrest van het hof van beroep te Gent biedt een belangrijk houvast voor ondernemingen die geconfronteerd worden met agressieve schadeclaims en benadrukt het belang van redelijkheid en dialoog.