Wordt de Nespresso capsule als vormmerk beschermd?

Een dagelijkse handeling voor miljoenen Belgen: een koffiecapsule in een machine plaatsen en genieten van een verse espresso. De iconische, klokvormige capsule van Nespresso is wereldwijd herkenbaar. Maar kan de vorm van deze capsule, die zo nauw verbonden is met zijn functie, ook als merk worden beschermd? Deze vraag stond centraal in een langdurige juridische strijd tussen Nestlé, de producent van Nespresso, en concurrent Mondelez. In een arrest van 3 juli 2025 heeft het hof van beroep te Brussel de knoop doorgehakt en de nietigheid van het Nespresso-vormmerk bevestigd.

Als advocatenkantoor gespecialiseerd in intellectuele eigendom volgen wij dergelijke uitspraken op de voet. Dit arrest is een schoolvoorbeeld van de complexe afbakening tussen het merkenrecht en het octrooirecht en biedt belangrijke lessen voor elke onderneming die een product met een unieke vorm op de markt brengt.

De feiten: de lange strijd om de koffiecapsule

De saga begint in de jaren ’70, wanneer Nestlé een revolutionair systeem ontwikkelt: een aluminium capsule met een dosis gemalen koffie die, in een speciaal ontworpen machine, een perfecte espresso produceert. Om deze uitvinding te beschermen, maakt Nestlé in eerste instantie gebruik van het octrooirecht, waarmee het gedurende een beperkte periode een monopolie op de techniek verkrijgt. Verschillende Europese en Zwitserse octrooien werden over de jaren heen aangevraagd om de technische aspecten van de capsules en de bijhorende extractieprocessen te beschermen.

Toen de bescherming via het octrooirecht dreigde te vervallen, zocht Nestlé naar een manier om zijn concurrentievoordeel te behouden. Op 15 juli 2001 liet het de specifieke vorm van zijn capsule registreren als een internationaal driedimensionaal merk (nr. 763 699), onder meer voor koffie en aanverwante producten in de Benelux.

De problemen voor Nestlé begonnen in 2013, toen concurrent Mondelez (bekend van onder andere Douwe Egberts) compatibele koffiecapsules op de markt bracht. Mondelez en Kraft Foods (deel van dezelfde groep) stapten naar de Franstalige ondernemingsrechtbank te Brussel met de vraag om het vormmerk van Nestlé nietig te verklaren. Zij kregen op 4 november 2016 gelijk van de ondernemingsrechtbank, die oordeelde dat de merkregistratie ongeldig was. Nestlé liet het hier niet bij en tekende hoger beroep aan.

De kern van de discussie voor het hof van beroep

De centrale juridische vraag is gebaseerd op een fundamenteel principe in het merkenrecht. Volgens het Benelux-Verdrag inzake de Intellectuele Eigendom (BVIE) kunnen tekens die uitsluitend bestaan uit een vorm die noodzakelijk is om een technische uitkomst te verkrijgen, geen geldig merk vormen. Deze regel moet voorkomen dat een onderneming via het merkenrecht – dat in theorie eeuwigdurend kan zijn – een monopolie verwerft op een technische oplossing. Daarvoor dient het octrooirecht, dat per definitie in de tijd beperkt is.

Mondelez argumenteerde dat de vorm van de Nespresso-capsule volledig gedicteerd wordt door technische vereisten. Elk kenmerk – de conische vorm, de uitstekende rand, het membraan – zou een specifieke functie hebben in het koffiezetproces.

Nestlé bracht daartegenin dat de vorm niet uitsluitend technisch bepaald is. Volgens Nestlé bevatte de vorm ook niet-functionele, willekeurige of ornamentele elementen. De vorm zou dus meer zijn dan louter techniek. Bovendien, zo stelde Nestlé, bewijst het bestaan van anders gevormde, compatibele capsules op de markt dat de specifieke Nespresso-vorm niet “noodzakelijk” is om hetzelfde technische resultaat (een kopje koffie) te bekomen. Nestlé verzocht het hof zelfs om hierover (prejudiciële) vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

De analyse en uitspraak van het hof van beroep

Het hof van beroep volgt de redenering van Mondelez en de ondernemingsrechtbank en bevestigt de nietigheid van het vormmerk. De argumenten van Nestlé worden één voor één van tafel geveegd.

Het hof oordeelt dat voor de beoordeling van de “technische noodzaak” gekeken moet worden naar de essentiële kenmerken van de vorm. Het analyseert de vorm van de capsule zoals die is geregistreerd en stelt vast dat alle wezenlijke onderdelen ervan een technische functie vervullen:

• De algemene klok- of conische vorm: Deze is essentieel voor een goede doorstroming van het water en een gelijkmatige extractie van de koffie.
• De uitstekende rand: Deze dient om de capsule correct in de machine te positioneren en af te dichten.
• Het membraan aan de brede zijde: Dit is ontworpen om door de machine doorprikt te worden zodat de koffie kan wegvloeien.
• De afgestompte top: Deze wordt doorprikt om heet water onder druk in de capsule te injecteren.

Het hof besluit dat deze kenmerken niet willekeurig of fantasievol zijn, maar noodzakelijk om de beoogde technische uitkomst – het efficiënt produceren van een espresso met een Nespresso-machine – te verkrijgen.

Het argument dat er alternatieve vormen bestaan die tot een gelijkaardig resultaat leiden, wordt door het hof als niet-doorslaggevend beschouwd. De wet verbiedt de registratie van een vorm die op zichzelf uitsluitend technisch is bepaald, ongeacht of er andere technische oplossingen mogelijk zijn. Het bestaan van alternatieven heft de functionele aard van de geregistreerde vorm niet op.

Conclusie en praktisch advies voor uw onderneming

Dit arrest is een duidelijke herinnering aan de strikte grenzen van het merkenrecht. De bescherming van een vorm als merk is mogelijk, maar enkel als die vorm niet louter door techniek wordt gedicteerd. De verleiding om een technische innovatie via een vormmerk “eeuwig” te beschermen, stuit op een duidelijke wettelijke grens.

Heeft u als ondernemer een product ontwikkeld met een unieke en herkenbare vorm? Dit arrest onderstreept het belang van een doordachte strategie inzake intellectuele eigendom:

1. Analyseer de functie van de vorm: Is de vormgeving van uw product in de eerste plaats functioneel, of bevat het duidelijke, niet-functionele elementen die louter dienen voor de herkenbaarheid (ornamenteel, fantasievol)?
2. Overweeg octrooibescherming: Voor de puur technische aspecten van een uitvinding blijft het octrooirecht de aangewezen weg. Weet wel dat deze bescherming beperkt is in de tijd.
3. Versterk uw vormmerk: Wilt u toch een vormmerk registreren? Zorg er dan voor dat u kunt aantonen dat de vorm een significant niet-functioneel element bevat. Voeg een willekeurig detail toe dat geen technische functie heeft. Dit verhoogt de kans dat uw vormmerk de toets van de rechter doorstaat.

De lijn tussen een technisch concept en een onderscheidend merk is vaak dun. Een foute inschatting kan leiden tot jarenlange juridische procedures en het verlies van een cruciaal geacht intellectueel eigendomsrecht, zoals Nestlé heeft ondervonden.