Mag je in een crowdfundingactie kritiek uiten op een tegenpartij zonder je schuldig te maken aan laster?

Slachtoffers van vermeende fraude of wanpraktijken starten soms online inzamelacties om hun juridische strijd te financieren. Maar mag je in de beschrijving van zo’n actie de tegenpartij bij naam noemen en beschuldigen van een “pestproces” of “SLAPP”? Het antwoord is ja, onder strikte voorwaarden. Zolang de beweringen feitelijke steun vinden en bijdragen aan een maatschappelijk debat, oordeelt de rechter dat de vrijheid van meningsuiting en het recht op verdediging zwaarder wegen dan de reputatieschade van een publieke figuur.

De feiten: een conflict over vastgoed en een online steunactie

Deze zaak draait om een conflict tussen een ondernemer en een oprichtster van een vzw die opkomt voor slachtoffers van dubieuze vastgoedtransacties. Er liepen reeds diverse procedures in binnen- en buitenland over deze vastgoedkwesties.

Om de oplopende advocatenkosten van de vzw te betalen, zette de verweerster een online steunactie op. In de tekst van deze crowdfunding werd de eisende partij (de ondernemer) initieel met naam genoemd. De tekst stelde onder meer:

• Dat de ondernemer wraak nam met een “pestproces” of een “SLAPP” (Strategic Lawsuit Against Public Participation).
• Dat de rechtszaak bedoeld was om de vzw financieel kapot te maken en het zwijgen op te leggen.
• Dat er sprake was van “vermeende oplichting”.

De ondernemer voelde zich aangetast in zijn eer en goede naam en startte een procedure in kort geding. Hij eiste het offline halen van de actie en een verbod op herhaling, op straffe van een dwangsom. Hoewel de campagne reeds offline was gehaald voor het vonnis, werd de procedure voortgezet.

De beslissing: vrijheid van meningsuiting primeert

De Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel verklaarde de vordering van de ondernemer op 12 november 2025 ongegrond.

De rechter oordeelde dat de tekst van de steunactie geen onrechtmatige daad uitmaakte, en wel om de volgende redenen:

1. Geen manifeste onwaarheden: De termen “vermeende oplichting” en “SLAPP” kwamen niet uit de lucht vallen, maar waren gebaseerd op eerdere persartikelen en de lopende juridische context.
2. Publieke figuur: De ondernemer is een publiek figuur betrokken bij een zaak van algemeen belang (dubieuze vastgoedconstructies). Hij moet daarom een grotere mate van kritiek kunnen verdragen dan een privépersoon.
3. Recht op verdediging: De steunactie diende om middelen in te zamelen voor juridische bijstand. Het verbieden van zo’n actie zou de vzw de financiële wapens ontnemen om zich te verdedigen (schending van het beginsel van “wapengelijkheid” art. 6 EVRM).

De rechtbank veroordeelde de ondernemer tot het betalen van een verhoogde rechtsplegingsvergoeding van €3.500,00, omdat de vordering als intimiderend werd beschouwd.

Juridische analyse en duiding

In deze uitspraak maakt de kortgedingrechter een klassieke belangenafweging tussen twee fundamentele grondrechten: het recht op respect voor het privéleven en goede naam (Artikel 8 EVRM) van de ondernemer enerzijds, en de vrijheid van meningsuiting (Artikel 10 EVRM) van de actievoerder anderzijds.

De rol van de SLAPP-doctrine

Hoewel de Europese richtlijn tegen strategische rechtszaken (SLAPP-richtlijn) op het moment van de uitspraak nog niet in Belgisch recht was omgezet (dient te gebeuren tegen 7 mei 2026), past de rechter de principes ervan wel al toe in de beoordeling . De rechter kijkt met “de meeste achterdocht” naar juridische acties die erop gericht lijken de tegenpartij financieel uit te putten (“droog te leggen”). Het feit dat de ondernemer probeerde de financieringsbron (de crowdfunding) van zijn tegenstander af te snijden, werd gezien als een bevestiging van dit intimiderende karakter.

Prima facie beoordeling in kort geding

In een kort geding doet de rechter geen uitspraak over de grond van de zaak, maar beoordeelt hij of er een “schijn van recht” is. De rechter oordeelde hier dat de gebruikte bewoordingen, hoewel scherp, feitelijk voldoende onderbouwd waren door publieke bronnen en persartikelen. Het gebruik van het woord “vermeende” bij de term oplichting is hierbij cruciaal; het toont aan dat de auteur voorzichtigheid heeft ingebouwd.

Rechtsmisbruik en proceskosten

Opvallend is de bestraffing via de gerechtskosten. Het instellen van een vordering zonder voorafgaande ingebrekestelling, met als duidelijk doel het intimideren van kritische stemmen, wordt gekwalificeerd als een “kennelijk onredelijke situatie”. Dit opent de deur voor de rechter om af te wijken van de basisbedragen voor de rechtsplegingsvergoeding en een hoger bedrag toe te kennen als compensatie voor de nodeloze juridische kosten van de verweerder.

Wat dit concreet betekent

Deze uitspraak heeft belangrijke gevolgen voor verschillende partijen in het juridische landschap:

• Voor wie een crowdfunding start: U mag uw juridische strijd online toelichten en de tegenpartij noemen, zolang u zich baseert op feiten en een duidelijk maatschappelijk belang dient. Gebruik termen als “vermeend” om uzelf in te dekken. Zorg dat uw kritiek kadert in het recht op verdediging.
• Voor ondernemers en publieke figuren: Wees u ervan bewust dat juridische stappen om kritiek te smoren (SLAPP) averechts kunnen werken. Niet alleen riskeert u de zaak te verliezen, u kunt ook veroordeeld worden tot hoge proceskosten als de rechter oordeelt dat u probeert de tegenpartij financieel uit te putten. De drempel voor kritiek ligt voor u hoger dan voor een privépersoon.
• Voor advocaten: Bij het adviseren over lasterprocedures in een context van maatschappelijk debat is voorzichtigheid geboden. Een agressieve strategie om “de geldkraan dicht te draaien” wordt door rechtbanken steeds vaker doorzien en bestraft.

Veelgestelde Vragen (FAQ)

Wat is een SLAPP precies?
Een SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) is een rechtszaak die niet bedoeld is om recht te halen, maar om critici (zoals journalisten of actiegroepen) te intimideren, op kosten te jagen en het zwijgen op te leggen.

Mag ik de naam van mijn tegenpartij noemen op een inzamelingssite?
Ja, in principe wel, als de identiteit relevant is voor het verhaal en de informatie feitelijk correct is (of gebaseerd op publieke bronnen). Als de tegenpartij een publiek figuur is of er een maatschappelijk belang speelt, is er meer toegelaten dan bij een louter privégeschil.

Kan ik een vergoeding krijgen als iemand mij onterecht dagvaardt om mij te laten zwijgen?
Ja, op twee manieren. Ten eerste kunt u een schadevergoeding eisen als u kunt bewijzen dat de procedure “tergend en roekeloos” is. Ten tweede – en dit gebeurt vaker, zoals in deze zaak – kan de rechter de tegenpartij veroordelen tot een verhoogde rechtsplegingsvergoeding. Dit is een forfaitaire tegemoetkoming in uw advocatenkosten. De rechter kan dit bedrag verhogen als de situatie “kennelijk onredelijk” is, bijvoorbeeld wanneer de rechtszaak duidelijk bedoeld is als intimidatie.

Conclusie

De vrijheid van meningsuiting en het recht om fondsen te werven voor juridische verdediging zijn zwaarwegende rechten. Een kritische, feitelijk onderbouwde crowdfundingactie kan in België niet zomaar verboden worden, zelfs niet als de tegenpartij dit als pijnlijk ervaart. Integendeel, wie probeert dergelijke acties via de rechtbank te smoren, riskeert het deksel op de neus te krijgen in de vorm van een afwijzing en hoge kosten.