Crypto-activa in België: een analyse van de wet van 11 december 2025 en de uitvoering van MiCa

Op 24 december 2025 werd in het Belgisch Staatsblad de wet van 11 december 2025 gepubliceerd die nieuwe spelregels voor crypto invoert. Deze wet voert de Europese MiCA-verordening 2023/1114 (Markets in Crypto-Assets) en de Verordening 2023/1113 (TFR) uit. Vanaf de inwerkingtreding op 3 januari 2026 moeten alle spelers op de markt — van aanbieders van crypto-diensten en emittenten van tokens — voldoen aan een strikt wettelijk kader dat de consument beschermt en de marktintegriteit waarborgt. Hieronder ontleden we de nieuwe Belgische wet, met specifieke aandacht voor de bevoegdheidsverdeling voor het tussen de toezichthouders (FSMA en de Nationale Bank van België) en de gevolgen voor niet-naleving.

De context: uitvoering van MicA

De Europese Unie heeft met de MiCA-verordening (Verordening (EU) 2023/1114 betreffende cryptoactivamarken) een uniform kader geschapen voor crypto-markten. Een verordening heeft weliswaar directe werking in elke EU-lidstaat, maar heeft soms nationale uitvoeringswetgeving nodig om toezichthouders aan te wijzen, sancties te bepalen en bestaande financiële wetten te harmoniseren.

De Belgische wetgever heeft dit bij MiCa gedaan door de wet van 11 december 2025, waarbij de bestaande financiële wetgeving (zoals de Bankwet en de wet op het toezicht op de financiële sector) grondig is gewijzigd. Het doel is tweeledig: enerzijds innovatie faciliteren binnen een rechtszeker kader, en anderzijds de risico’s voor beleggers en de financiële stabiliteit beheersen.

De kernboodschap voor elke marktdeelnemer is helder: crypto-activiteiten zijn nu volwaardige financiële diensten. Dit betekent dat dezelfde strenge eisen rond governance, kapitaal, IT-beveiliging en consumentenbescherming gelden als in de traditionele financiële sector.

Het nieuwe ‘twin peaks’ toezichtsmodel voor crypto

De kern van de wet is de verdeling van bevoegdheden. België houdt vast aan een ‘twin peaks’-model, waarbij de bevoegdheden voor crypto-activa worden verdeeld tussen de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA) en de Nationale Bank van België (NBB).

1. De rol van de NBB

De NBB neemt de rol van prudentieel toezichthouder op zich voor de systeemrelevante aspecten en de stabiliteit van de markt. De wet wijst de NBB aan als de bevoegde autoriteit voor:

• Activagerelateerde tokens (Asset-Referenced Tokens of ART’s): Dit zijn stablecoins die hun waarde baseren op een mandje van valuta’s of andere activa. De NBB houdt toezicht op de uitgifte en de aanbieding hiervan.
• E-Money Tokens (EMT’s): Dit zijn crypto-activa die refereren aan één officiële valuta (zoals een digitale euro op de blockchain). De NBB bewaakt hier de naleving, mede omdat EMT’s juridisch worden gelijkgesteld met elektronisch geld.
• Crypto-dienstverleners met een bancair statuut: Kredietinstellingen, instellingen voor elektronisch geld en bepaalde beleggingsondernemingen die crypto-diensten aanbieden, vallen onder het toezicht van de NBB .

De NBB bewaakt met name de solvabiliteit, liquiditeit en het risicobeheer van deze spelers.

2. De rol van de FMSA

De FSMA richt zich primair op gedragsregels, consumentenbescherming en marktinfrastructuur. Haar bevoegdheden omvatten:

• Andere crypto-activa: Het toezicht op de uitgifte en verhandeling van crypto-activa die geen ART’s of EMT’s zijn (bijvoorbeeld utility tokens). De FSMA controleert hierbij de correctheid van het vereiste witboek (whitepaper).
• Crypto-activadienstverleners (CASP’s): De FSMA is de bevoegde autoriteit voor CASP’s die geen kredietinstelling of beursvennootschap zijn. Dit omvat de meeste ‘pure play’ crypto-exchanges en custodians.
• Marktmisbruik: De FSMA krijgt de exclusieve bevoegdheid om op te treden tegen handel met voorwetenschap en marktmanipulatie in de crypto-sector.
• Perimetercontrole: De FSMA blijft bevoegd om op te treden tegen iedereen die in België illegaal (zonder vergunning of prospectus/witboek) crypto-activa of -diensten aanbiedt.

3. Verplichte samenwerking

De wetgever voorziet een protocol tussen de NBB en de FSMA om dit gedeelde toezicht te coördineren. Een opvallend mechanisme is de ‘kruisbestuiving’ bij vergunningen: wanneer de NBB een vergunning verleent aan een financiële instelling om crypto-diensten aan te bieden, gebeurt dit op basis van een bindend advies van de FSMA over de gedragsregels.

Impact op crypto-dienstverleners (CASP’s)

De wet introduceert een vergunningsplicht voor CASP’s. Dit zijn partijen die diensten aanbieden zoals bewaring (custody), exploitatie van handelsplatformen (exchanges), of het omwisselen van crypto voor fiatgeld.

• Vergunning is vereist: Het is verboden om in België diensten als CASP aan te bieden zonder vergunning (of een Europees paspoort vanuit een andere lidstaat). De “grijze zone” is verdwenen.
• Gedragsregels: CASP’s moeten handelen in het belang van hun cliënten. Dit houdt in: transparante prijszetting, het voorkomen van belangenconflicten en het publiceren van duidelijke informatie over de risico’s.
• Governance: Bestuurders moeten geschikt en deskundig zijn. De FSMA of NBB (afhankelijk van het statuut) toetst de aandeelhoudersstructuur en de organisatie.
• Beheer van Wallets: Voor aanbieders van bewaarportemonnees gelden specifieke regels om de tegoeden van klanten te scheiden van het eigen vermogen, zodat bij een faillissement de klanten hun crypto niet kwijt zijn.

Regels voor uitgevers van tokens (Issuers)

De wet maakt een strikt onderscheid tussen verschillende soorten tokens, met elk hun eigen regime:

1. E-Money Tokens (EMT’s): Deze tokens, die de waarde van één officiële valuta (zoals de euro) volgen, worden juridisch gelijkgesteld met elektronisch geld. Dit betekent dat enkel erkende kredietinstellingen of instellingen voor elektronisch geld deze mogen uitgeven. De wet wijzigt de wet van 11 maart 2018 om instellingen voor elektronisch geld expliciet toe te laten om (onder voorwaarden) crypto-diensten te verlenen en tokens uit te geven.
2. Asset-Referenced Tokens (ART’s): Tokens die hun waarde ontlenen aan een mandje van activa of andere valuta. Een kredietinstelling die ART’s wil uitgeven, mag dit pas doen nadat haar witboek is goedgekeurd door de NBB. Voor niet-kredietinstellingen geldt een vergunningsplicht
3. Overige Crypto-activa: Voor ‘utility tokens’ en andere crypto’s die geen ART of EMT zijn, geldt vooral een transparantieplicht. De uitgever moet een crypto-activawitboek (white paper) publiceren dat voldoet aan de vormvereisten van MiCA. Let op: hoewel de FSMA dit witboek niet vooraf “goedkeurt”, moet het wel worden aangemeld en kan de handel worden opgeschort als het niet voldoet.

Belangrijke wijzigingen in de anti-witwaswetgeving

De wet van 11 december 2025 wijzigt ook grondig de wet van 18 september 2017 (de anti-witwaswet). De definitie van “virtuele valuta” verdwijnt en wordt vervangen door de MiCA-terminologie. CASP’s worden ten volle onderworpen entiteiten.

Nieuw is de verplichting voor CASP’s om bij transacties naar of van ‘self-hosted wallets’ (niet-beheerde portemonnees) specifieke risicobeperkende maatregelen te nemen, zoals het verifiëren van de identiteit van de eigenaar van de wallet.

Handhaving

De wet voorziet in een uitgebreid arsenaal aan maatregelen in Titel VIII, dat veel verder gaat dan waarschuwingen.

Bestuurlijke maatregelen

Zowel de NBB als de FSMA kunnen ingrijpende herstelmaatregelen opleggen als een entiteit de regels overtreedt of dreigt te overtreden (bijvoorbeeld binnen 12 maanden). Deze maatregelen omvatten:

• Het opleggen van strengere kapitaal- of liquiditeitsvereisten.
• De aanstelling van een speciaal commissaris wiens toestemming vereist is voor alle beslissingen.
• De schorsing of vervanging van het leidinggevend orgaan.
• Het bevelen van een rectificatie bij misleidende informatie.

Administratieve geldboetes

De boetes werken ontradend en volgen de Europese standaarden:

• Voor rechtspersonen kunnen boetes oplopen tot 5.000.000 euro of percentages van de jaaromzet (tot 12,5% voor inbreuken met ART’s/EMT’s en 15% voor marktmisbruik) .
• Voor natuurlijke personen kunnen boetes oplopen tot 700.000 euro of zelfs 5.000.000 euro bij marktmisbruik .

Strafrechtelijke en burgerrechtelijke sancties

Bepaalde inbreuken zijn strafbaar gesteld. Wie bijvoorbeeld in België tokens aanbiedt zonder witboek, of CASP-diensten verleent zonder vergunning, riskeert een gevangenisstraf van een maand tot een jaar en/of een geldboete

Een belangrijke bepaling voor beleggers is artikel 59. Als een belegger crypto koopt tijdens een illegale openbare aanbieding (bv. zonder goedgekeurd witboek of van een partij zonder vergunning), dient de rechter de aankoop nietig te verklaren. De wet stelt daarbij een onweerlegbaar vermoeden in: de schade van de belegger wordt geacht het gevolg te zijn van de inbreuk.

Buitengerechtelijke geschillenbeslechting: Ombudsfin

Tot slot versterkt de wet de positie van de consument door de rol van de Ombudsman in financiële geschillen (Ombudsfin) wettelijk te verankeren. Financiële instellingen, waaronder nu ook CASP’s, zijn verplicht zich aan te sluiten bij deze dienst en bij te dragen aan de financiering ervan. Dit biedt cliënten een laagdrempelige weg om geschillen over crypto-investeringen aan te kaarten.

FAQ: Veelgestelde Vragen

Wanneer treedt deze wet in werking?
De wet treedt in werking op 3 januari 2026. Dit geeft marktpartijen een korte periode om zich voor te bereiden op de volledige implementatie van de regels.

Mag ik als buitenlandse crypto-exchange nog actief zijn in België?
Enkel als u beschikt over een vergunning in een andere EU-lidstaat en deze via het ‘paspoort’-mechanisme hebt aangemeld in België. Een exchange van buiten de EU (derde land) mag zich niet actief richten op de Belgische markt zonder hier een bijkantoor te vestigen en een vergunning aan te vragen.

Wat als ik slachtoffer ben van fraude?
De wet versterkt de positie van de consument aanzienlijk. Naast de mogelijkheid om contracten nietig te laten verklaren, zijn de toezichthouders (FSMA/NBB) bevoegd om in te grijpen. Echter, de wet biedt geen garantie tegen koersverliezen door marktwerking; ze beschermt tegen misleiding en het ontbreken van correcte informatie.

Wie houdt toezicht op mijn crypto-activiteiten?
Dit hangt af van uw activiteit. Geeft u stablecoins uit of bent u een kredietinstelling? Dan kijkt u naar de Nationale Bank van België (NBB). Biedt u exchange- of bewaardiensten aan (als CASP) of geeft u andere tokens uit? Dan is de FSMA uw primaire toezichthouder.

Kan ik mijn investering terugkrijgen als een aanbieder geen vergunning heeft?
Ja, de wet voorziet in een krachtig wapen. De rechter kan de aankoop van crypto-activa nietig verklaren als de aanbieder niet over de vereiste vergunning beschikte of geen goedgekeurd witboek publiceerde. De schade wordt geacht het gevolg te zijn van deze inbreuk.

Conclusie

De wet van 11 december 2025 markeert het einde van het ‘wilde westen’ in de Belgische crypto-sector. Vanaf januari 2026 opereert elke speler – van emittent tot exchange – binnen een dwingend kader van vergunningen, kapitaaleisen en gedragsregels. Voor bestaande spelers is de boodschap helder: de tijd van vrijblijvendheid is voorbij. Voor beleggers biedt de wet een ongekend niveau van bescherming, inclusief de mogelijkheid om transacties bij illegale aanbieders nietig te laten verklaren.

---