Mag u een IT-contract eenzijdig ontbinden als het budget ontspoort?

Wanneer een IT-project de afgesproken budgetten drastisch overschrijdt, rijst vaak de vraag of u als klant het contract eenzijdig mag stopzetten. Een vonnis van de Franstalige Ondernemingsrechtbank Brussel van 1 augustus 2025 bevestigt dat een IT-leverancier die weigert het project af te werken binnen een afgesproken budgetplafond, een zware contractbreuk pleegt. Bovendien schendt de leverancier zijn informatie- en adviesplicht wanneer hij de klant niet tijdig waarschuwt voor dergelijke overschrijdingen, wat een buitengerechtelijke ontbinding rechtvaardigt.

De feiten en de juridische context

In deze zaak gaf een bedrijf een IT-dienstverlener de opdracht om zijn IT-systemen te moderniseren via de implementatie van Microsoft Dynamics 365. De partijen sloten in oktober 2018 een contract af op basis van een uitvoering in regie, maar met een vastgelegd budgettair maximum.

Na aanzienlijke vertragingen en discussies over het budget, sloten de partijen in juli 2020 een dadingsovereenkomst (transactieprotocol). Hierin werd het budget verhoogd met 103.000 euro en werd een nieuwe leveringstermijn vastgelegd, gekoppeld aan een boetebeding bij laattijdige oplevering.

Ondanks deze nieuwe afspraken liep het project opnieuw vertraging op en kondigde de IT-leverancier in juni 2021 aan dat het project enkel voltooid kon worden mits een bijkomend budget van 436.850 euro (exclusief een potentiële marge van 35%). De klant verloor het vertrouwen en ging in juli 2021 over tot de buitengerechtelijke ontbinding van het contract.

De beslissing van de rechtbank

De Ondernemingsrechtbank Brussel diende zich uit te spreken over de rechtmatigheid van deze eenzijdige ontbinding. De rechtbank kwam tot de volgende opmerkelijke besluiten:

• Vertraging is geen ontbindingsgrond door het boetebeding: De rechtbank oordeelde dat de vertraging zélf de ontbinding niet kon rechtvaardigen. Het transactieprotocol bevatte immers een boetebeding dat uitdrukkelijk was geformuleerd als het enige en exclusieve rechtsmiddel voor de klant in geval van vertraging.
• Budgetoverschrijding is een zware fout: Het feit dat de IT-leverancier weigerde het project af te werken tenzij het budgetplafond substantieel (met 38,5%) werd verhoogd, vormt een ernstige contractbreuk.
• Schending van de informatieplicht: De leverancier had nagelaten de klant tijdig te waarschuwen voor deze enorme budgetoverschrijding, wat in strijd is met de uitvoering te goeder trouw en de algemene advies- en informatieplicht.
• Genuanceerde retroactieve werking: Hoewel de ontbinding in principe met terugwerkende kracht geldt, oordeelde de rechtbank dat het contract deelbaar was. De klant moet enkel betalen voor de reeds afgewerkte modules die hem een concreet en daadwerkelijk voordeel hebben opgeleverd. Voor het onafgewerkte en onbruikbare werk moet niet worden betaald.

Juridische analyse en duiding

De buitengerechtelijke ontbinding (ontbinding door kennisgeving door de schuldeiser) was onder het oud Burgerlijk Wetboek (artikel 1184 oud BW) een door de rechtspraak aanvaarde uitzondering op de regel dat ontbinding via de rechter moest verlopen. Vandaag is dit principe ook uitdrukkelijk verankerd in artikel 5.93 van het Burgerlijk Wetboek. De voorwaarde is wel dat de medecontractant een voldoende ernstige wanprestatie heeft begaan en de partij die ontbindt dit op eigen risico doet.

Deze uitspraak illustreert haarfijn de verhouding tussen exclusieve rechtsmiddelen en het recht op ontbinding. Contractuele bedingen die een bepaalde sanctie (zoals een vertragingsboete) aanduiden als de enige compensatie voor een specifieke tekortkoming, sluiten de mogelijkheid uit om het contract op basis van diezelfde tekortkoming te ontbinden.

Daarnaast benadrukt het vonnis de zware verantwoordelijkheid van een IT-leverancier. Uit de verplichting om overeenkomsten te goeder trouw uit te voeren, vloeit een algemene advies- en informatieplicht voort. Zelfs als het contract hierover zwijgt, rust op de leverancier de plicht om een correcte initiële begroting op te stellen en de klant proactief in te lichten zodra het afgesproken budget in het gedrang komt.

Wat dit concreet betekent

Deze rechtspraak heeft belangrijke gevolgen voor partijen betrokken bij complexe (IT-)projecten:

• Voor de opdrachtgever (klant): U staat sterk wanneer een leverancier weigert te leveren binnen een afgesproken budgetplafond. Let wel zeer goed op de redactie van boetebedingen: als een contract stipuleert dat een boete het enige verhaal is bij vertraging, verliest u het recht om op die grond het contract te ontbinden. Bij een succesvolle ontbinding bent u bovendien enkel een vergoeding verschuldigd voor de prestaties die u nog een effectief voordeel opleveren.
• Voor de (IT-)leverancier: U draagt een zware informatie- en adviesplicht. Vaste budgetten of plafonds zijn bindend. Indien er onvoorziene omstandigheden of wijzigingen in de scope opduiken, bent u verplicht de klant hier onmiddellijk en transparant over te informeren. Het louter sturen van facturen is onvoldoende om aan deze waarschuwingsplicht te voldoen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Kan ik een IT-contract zomaar eenzijdig ontbinden?
Nee, dit kan niet zomaar. Een eenzijdige (buitengerechtelijke) ontbinding gebeurt op eigen risico en vereist dat de tegenpartij een zeer ernstige contractuele wanprestatie heeft begaan. Denk hierbij aan het weigeren om te leveren binnen een bindend budget. Indien de rechter achteraf oordeelt dat de wanprestatie niet ernstig genoeg was, kan u zelf aansprakelijk worden gesteld.

Verlies ik mijn recht op ontbinding als er een boetebeding in het contract staat?
Dat hangt af van de formulering. Als het contract uitdrukkelijk stelt dat de betaling van een boete het enige en exclusieve rechtsmiddel is voor een bepaalde tekortkoming (bijvoorbeeld vertraging), dan kunt u de overeenkomst niet meer ontbinden op basis van die specifieke tekortkoming.

Moet ik na de ontbinding betalen voor onafgewerkte software?
Niet noodzakelijk. Bij contracten met opeenvolgende prestaties, zoals IT-ontwikkeling, past men vaak een genuanceerde retroactieve ontbinding toe. U dient enkel te betalen voor de modules of functionaliteiten die effectief afgewerkt zijn en u een concreet voordeel opleveren. Voor nutteloos of onafgewerkt werk bent u geen vergoeding verschuldigd.

Conclusie

De buitengerechtelijke ontbinding is in België een krachtig wapen voor bedrijven die geconfronteerd worden met IT-leveranciers die hun budgettaire afspraken en informatieverplichtingen schenden. De aanwezigheid van exclusieve boetebedingen en de afrekening van reeds geleverde prestaties maken dergelijke dossiers echter juridisch complex.