Is de GBA bevoegd voor elke dataverwerking? Een arrest over veiligheidsmachtigingen en het recht op een kopie

Wanneer een werknemer een klacht indient over de verwerking van zijn persoonsgegevens, is de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) doorgaans de bevoegde instantie. Een arrest van 3 september 2025 van het Marktenhof in Brussel (de beroepsinstantie voor GBA-beslissingen) nuanceert dit echter.

Het Hof vernietigde een volledige GBA-beslissing tegen een overheidsinstelling. De redenen zijn belangrijk voor elke organisatie: ten eerste was de GBA onbevoegd om te oordelen over dataverwerking in het kader van veiligheidsmachtigingen. Ten tweede verduidelijkte het Hof dat het recht op een “kopie” (AVG) niet automatisch een recht op een kopie van het volledige document inhoudt.

De feiten: een geweigerde veiligheidsmachtiging en de gevolgen

De zaak draaide om een statutair ambtenaar bij een Belgische regulator, een instelling van openbaar nut. Voor zijn functie had deze persoon een veiligheidsmachtiging nodig.

1. De weigering: De Nationale Veiligheidsoverheid weigerde de vernieuwing van deze machtiging. De reden was bijzonder gevoelig: de ambtenaar was “gekend bij het Parket (als verdachte) in een dossier…”.
2. Interne communicatie: De NVO deelde deze gemotiveerde beslissing (inclusief de gevoelige informatie over het strafonderzoek) mee aan de veiligheidsofficier van de werkgever.
3. Verdere verspreiding: De veiligheidsofficier stuurde de volledige, gemotiveerde beslissing vervolgens door naar de directie van de instelling. De directie deelde de beslissing op haar beurt met de hiërarchische overste van de ambtenaar.
4. De gevolgen: Op basis van deze informatie startte de werkgever een tuchtprocedure op tegen de ambtenaar en probeerde tevergeefs inzage te krijgen in het strafdossier bij het Parket.
5. De klacht: De ambtenaar diende een klacht in bij de GBA wegens meervoudige schendingen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG/GDPR), met name de onrechtmatige verwerking van zijn zeer gevoelige strafrechtelijke gegevens. Hij vroeg ook om inzage in de briefwisseling tussen zijn werkgever en het Parket, wat hem werd geweigerd.

De beslissing: Het Marktenhof vernietigt het oordeel van de GBA

De GBA had de werkgever op twee belangrijke punten veroordeeld:

• De GBA oordeelde dat de interne verspreiding van de gemotiveerde beslissing (naar de directie en de overste) onwettig was, bij gebrek aan een geldige rechtsgrond onder de AVG (art. 5, 6 en 10).
• De GBA stelde dat de werkgever ten onrechte de inzage in de briefwisseling met het Parket had geweigerd (een schending van art. 12 en 15 AVG).

De GBA legde een berisping op, beval de verwijdering van de gegevens en eiste dat de inzage alsnog werd verleend. De werkgever tekende met succes beroep aan bij het Marktenhof, dat de volledige GBA-beslissing vernietigde.

De redenering van het Hof is gebaseerd op twee afzonderlijke pijlers:

1. De GBA was onbevoegd voor de dataverwerking

Het Marktenhof stelde vast dat de GBA onbevoegd was om te oordelen over de kern van de klacht (de interne verspreiding van de weigeringsbeslissing).

• De gegevensverwerking (de mededeling door de veiligheidsofficier) gebeurde in het kader van de Wet van 11 december 1998 betreffende de veiligheidsmachtigingen.
• De wet verwerking persoonsgegevens van 30 juli 2018 bepaalt expliciet dat het toezicht op dataverwerking in het kader van die specifieke wet niet aan de GBA toekomt.
• De exclusief bevoegde toezichthouder voor deze materie is het Vast Comité I (het controleorgaan van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten).

Het argument van de GBA dat dit louter ‘personeelsbeheer’ was, werd door het Hof van tafel geveegd. Omdat de beslissing over de onwettigheid van de eerste interne deling (behandeling 3) werd vernietigd, en de GBA haar oordeel over de volgende delingen (behandelingen 4 en 5) daaraan had gekoppeld, werd het volledige luik over de dataverwerking geannuleerd.

2. Het recht op een “kopie” (AVG) is geen absoluut recht op een “document”

Het tweede deel van het arrest ging over de weigering van de werkgever om een kopie van de brieven aan het Parket te bezorgen. Ook hier vernietigde het Hof de beslissing van de GBA, wegens een gebrekkige motivering en een foute rechtsopvatting.

• Het Hof herhaalde de Europese rechtspraak (HvJ C-487/21). Artikel 15.3 van de AVG geeft de betrokkene het recht op een kopie van zijn persoonsgegevens die worden verwerkt.
• Dit impliceert niet automatisch een recht om een kopie van de documenten zelf te ontvangen (zoals de volledige e-mails of brieven).
• Een recht op een kopie van het document ontstaat enkel als dit “onontbeerlijk” is om de betrokkene in staat te stellen zijn gegevens te begrijpen en de rechtmatigheid van de verwerking te controleren.
• De GBA had in haar beslissing totaal niet gemotiveerd waarom een loutere samenvatting van de gegevens niet zou volstaan en waarom het “onontbeerlijk” was dat de ambtenaar de volledige brieven zou krijgen.

Juridische analyse en duiding

Dit arrest heeft twee belangrijke implicaties die de GBA-praktijk en het gegevensbeschermingsrecht in België direct raken.

Ten eerste: De GBA is geen ‘super-toezichthouder’. De bevoegdheden van de GBA zijn duidelijk afgebakend. Dit arrest is een krachtige herinnering dat voor specifieke materies, zoals dataverwerking door inlichtingen- en veiligheidsdiensten (of in het kader van hun wetgeving), specifieke toezichthouders (zoals het Comité I) exclusief bevoegd zijn. De GBA had de klacht op dit punt onontvankelijk moeten verklaren. Organisaties die actief zijn in deze ‘grijze zones’ (defensie, nationale veiligheid, justitie) moeten zich bewust zijn van deze opdeling.

Ten tweede: De reikwijdte van artikel 15 AVG is niet onbeperkt. Het Marktenhof bevestigt hier een principe dat in de praktijk vaak tot discussie leidt. Het inzagerecht wordt soms (mis)bruikt als een ‘fishing expedition’ om documenten te verzamelen voor andere procedures (bv. een ontslagzaak of, zoals hier, een tuchtprocedure). Dit arrest stelt duidelijk dat het recht op een ‘kopie’ in de eerste plaats een kopie van de gegevens is. De bewijslast ligt bij de aanvrager (of de GBA) om aan te tonen waarom een kopie van het document ‘onontbeerlijk’ is voor het begrip van die data.

Wat dit concreet betekent

• Voor organisaties met veiligheidsofficieren: De verwerking van persoonsgegevens (zoals een gemotiveerde weigering) door een veiligheidsofficier in het kader van de Wet van 1998 valt onder het toezicht van het Comité I, niet de GBA.
• Voor werknemers: Indien uw klacht betrekking heeft op het optreden van een veiligheidsofficier of het kader van een veiligheidsmachtiging, moet u zich wenden tot het Vast Comité I.
• Voor elke organisatie die AVG-inzageverzoeken behandelt: U bent niet automatisch verplicht om volledige documenten (e-mails, rapporten) te kopiëren. Het verstrekken van een helder overzicht of een samenvatting van de verwerkte persoonsgegevens kan volstaan. U moet enkel het document zelf verstrekken als de context “onontbeerlijk” is voor het begrip van de data.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Is de GBA in België de enige autoriteit die oordeelt over gegevensbeschermingsklachten?
Nee. Hoewel de GBA de algemene toezichthouder is voor de AVG (GDPR), zijn er specifieke autoriteiten voor bepaalde sectoren. Zoals dit arrest bevestigt, is het Vast Comité I bevoegd voor gegevensverwerking in het kader van de wet op veiligheidsmachtigingen.

Betekent het recht op inzage (Art. 15 AVG) dat ik altijd een kopie van het volledige document (bv. een e-mail) mag vragen?
Niet automatisch. U heeft recht op een kopie van uw persoonsgegevens die worden verwerkt. U heeft enkel recht op een kopie van het volledige document als dit “onontbeerlijk” is om de gegevens te begrijpen en de rechtmatigheid van de verwerking te controleren. De verwerkingsverantwoordelijke kan ook een samenvatting geven.

Heeft het Marktenhof nu gezegd dat het delen van gevoelige info over een strafzaak met mijn directie toegelaten is?
Nee. Het Marktenhof heeft zich hierover niet ten gronde uitgesproken. Het heeft de beslissing van de GBA enkel vernietigd omdat de GBA onbevoegd was om hierover te oordelen en omdat de GBA haar beslissing over het inzagerecht onvoldoende motiveerde. De vraag of de veiligheidsofficier de motivering mocht delen, blijft in dit arrest onbeantwoord.

Conclusie

Dit arrest is een belangrijke procedurele overwinning voor de aangeklaagde instelling en een duidelijke terechtwijzing voor de GBA. Het bakent de bevoegdheden tussen de GBA en het Comité I scherper af en nuanceert de praktische reikwijdte van het inzagerecht onder de AVG.