Klacht over cookies ingetrokken: mag u een ‘alles weigeren’-knop dan toch weglaten?

Veel internetgebruikers ergeren zich aan cookiebanners die het weigeren van trackingcookies onnodig moeilijk maken. De vraag is dan ook of een duidelijke ‘alles weigeren’-knop verplicht is. Het antwoord is een ondubbelzinnig ja. Een beslissing van de Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) van 1 september 2025 (nr. 138/2025) in een zaak tegen RTL Belgium illustreert dat het ontbreken van een gelijkwaardige weiger-optie een groot juridisch risico vormt, zelfs als een procedure uiteindelijk zonder boete wordt afgesloten.

De feiten: een klacht tegen de cookiebanner van RTL

De zaak begon met een klacht die door de privacy-organisatie noyb namens een internetgebruiker werd ingediend bij de GBA. De klacht viseerde de cookiebanner op de website van RTL Belgium en bevatte drie centrale grieven die vaak voorkomen op het internet:

1. Geen gelijkwaardige weiger-optie: Op het eerste niveau van de banner stond een duidelijke knop “Accepter et fermer” (Aanvaarden en sluiten), maar een even duidelijke knop om alle niet-essentiële cookies te weigeren, ontbrak. Gebruikers moesten doorklikken via “En savoir plus” (Meer weten) om hun keuzes te beheren.
2. Misleidend ontwerp (‘Dark Patterns’): De knop om te aanvaarden had een opvallende, contrasterende kleur, terwijl de link om meer informatie te krijgen dezelfde kleur had als de achtergrond van de banner, waardoor deze minder opviel. Dit soort ontwerp wordt beschouwd als een techniek om de gebruiker in een bepaalde richting te sturen.
3. Moeilijk intrekken van toestemming: Eenmaal gegeven toestemming kon niet even eenvoudig worden ingetrokken. Het vereiste meerdere stappen en men moest navigeren naar een specifieke beheerpagina op de website, wat in strijd is met de AVG-vereiste dat intrekken even makkelijk moet zijn als geven.

De beslissing: seponering na aanpassing door RTL

De procedure kende een opmerkelijk verloop. Na een complexe procedure, inclusief een eerste beslissing en een beroep bij het Marktenhof, kwam er een verrassende wending. De klaagster, via noyb, liet de GBA weten dat ze haar klacht introk. De reden? RTL Belgium had in de tussentijd zijn cookiebanner aangepast.

Hierop besloot de Geschillenkamer van de GBA de zaak te seponeren, ofwel “te klasseren zonder gevolg”, op basis van opportuniteitsredenen. De GBA benadrukte echter een cruciaal principe:

“het intrekken van een klacht door de klager ontslaat de Geschillenkamer niet van de zaak. Dit is een element waar zij terdege rekening mee zal houden om de klacht eventueel zonder gevolg te klasseren.”

Met andere woorden, de GBA behoudt de bevoegdheid om een onderzoek voort te zetten als het algemeen belang dit vereist, zelfs als de oorspronkelijke klager afhaakt. In dit specifieke geval was de aanpassing door RTL en de daaropvolgende intrekking van de klacht echter voldoende reden om de procedure niet verder te zetten.

Juridische analyse en duiding

Deze beslissing mag niet verkeerd geïnterpreteerd worden als een vrijgeleide voor vage cookiebanners. De seponering is een procedurele beslissing en geen uitspraak over de grond van de zaak. De GBA stelt expliciet dat de seponering “niet betekent dat er geen potentiële schending van het relevante recht bestaat”.

De onderliggende juridische principes blijven overeind:

• Vrije en geïnformeerde toestemming (art. 7 AVG): Toestemming is enkel geldig als ze vrij wordt gegeven. Wanneer de optie om te weigeren verborgen of onnodig omslachtig is, wordt de keuze van de gebruiker beïnvloed en is de toestemming niet langer “vrij”.
• Gelijkwaardigheid van aanvaarden en weigeren: De richtlijnen van het Europees Comité voor Gegevensbescherming (EDPB), waar de GBA zich sterk op baseert, stellen duidelijk dat het aanvaarden en weigeren van cookies op hetzelfde niveau en met dezelfde visuele duidelijkheid moet worden gepresenteerd.
• Eenvoudig intrekken van toestemming: Artikel 7(3) van de AVG eist dat het intrekken van toestemming even eenvoudig moet zijn als het geven ervan. Een “verstopte” link in de voettekst van een website voldoet vaak niet aan deze voorwaarde als de toestemming met één prominente klik werd verkregen.

De actie van RTL Belgium – het aanpassen van de banner nog voor er een definitieve, afdwingbare uitspraak was – toont aan dat de druk van een GBA-procedure op zich al een krachtig instrument is om conformiteit af te dwingen.

Wat dit concreet betekent

• Voor website-eigenaars: De boodschap is duidelijk. Wacht niet op een klacht of een onderzoek. Een niet-conforme cookiebanner is een tikkende tijdbom die kan leiden tot reputatieschade en aanzienlijke juridische kosten. De best practice is onveranderd: voorzie op het eerste niveau een duidelijke knop ‘Alles aanvaarden’ en een evenwaardige knop ‘Alles weigeren’.
• Voor marketingafdelingen: Het tijdperk van ‘dark patterns’ en het psychologisch ‘nudgen’ van gebruikers naar het aanvaarden van cookies is voorbij. Transparantie en respect voor de keuze van de gebruiker zijn niet alleen wettelijk verplicht, maar dragen ook bij aan een vertrouwensrelatie met uw publiek.
• Voor internetgebruikers: Deze zaak bewijst dat het indienen van een klacht effect heeft. Zelfs zonder een financiële sanctie kan het een bedrijf aanzetten tot het respecteren van uw privacyrechten.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Moet de knop ‘Alles weigeren’ exact dezelfde kleur hebben als ‘Alles aanvaarden’?
Niet noodzakelijk. De wetgeving eist geen identieke kleuren, maar wel een gelijkwaardige visuele presentatie. Een felgekleurde, grote aanvaard-knop naast een onopvallende, kleine tekstlink om te weigeren wordt beschouwd als een misleidend ontwerp en is in strijd met de AVG.

Wat als een gebruiker zijn klacht bij de GBA intrekt? Is de zaak dan automatisch voorbij?
Nee. De GBA heeft de bevoegdheid om een zaak voort te zetten als zij oordeelt dat er een belangrijk principe op het spel staat of de inbreuk ernstig is. De intrekking is echter een zeer belangrijk element dat, zoals in de RTL-zaak, kan leiden tot een seponering.

Waar kan ik controleren of mijn cookiebanner voldoet aan de regels?
De Gegevensbeschermingsautoriteit heeft zelf een handige checklist voor cookies gepubliceerd. Dit document is een uitstekend startpunt om uw eigen website te evalueren.

Conclusie

De zaak RTL Belgium toont perfect aan hoe het gegevensbeschermingsrecht in de praktijk werkt. De dreiging van handhaving door de GBA volstond om een grote mediaspeler ertoe aan te zetten zijn praktijken aan te passen, wat uiteindelijk de meest efficiënte uitkomst was voor alle partijen. Voor ondernemingen is de les dat proactieve conformiteit de enige duurzame strategie is. Een correcte cookiebanner is geen vervelende verplichting, maar een teken van respect voor uw klanten.